Τετάρτη 9 Φεβρουαρίου 2022

"Η υπεροψία και η θεολογική εκτροπή των επίδοξων «Μεταπατερικών» Θεολόγων" Δημήτριος Ι. Τσελεγγίδης (Καθηγητής δογματικῆς Α.Π.Θ.)


Γιά νά
ποφύγουμε κάθε νδεχόμενη ρολογική σύγχυση, θά προβομε εθύς ξ ρχς σέ μιά παραίτητη διευκρίνιση το νεόκοπου ρου «μετα-πατερικός».

νέα ατή πιστημονική ρολογία πιδέχεται ποικίλες ρμηνεες· ο πικρατέστερες μως πιστημονικς εναι, κατά τή γνώμη μας, ο ξς δύο:

α) ταν στό πρτο συνθετικό τς λέξεως μετα- προσδίδεται χρονική σημασία, πότε στήν προκειμένη περίπτωση γίνεται λόγος γιά τό τέλος τς Πατερικς ποχς.

Καί β) ταν στό πρτο συνθετικό τς λέξεως προσδίδεται κριτική σημασία, πότε σύνθετη λέξη «μετα-πατερικός» σημαίνει σχετικοποίηση...

Mερική λική μφισβήτηση - παναθεώρηση - νέα νάγνωση, καί πέρβαση τς θεολογικς σκέψεως τν Πατέρων τς κκλησίας...


Ο σύγχρονοι πιστήμονες θεολόγοι, πού πιχείρησαν μμεσα μεσα νά ατοπροσδιοριστον ς «μετα-πατερικοί», χρησιμοποίησαν ναλλακτικς καί τίς δύο ρμηνεες, κυρίως μως τή δεύτερη πού ναφέρεται στή σχετικοποίηση καί τελικά στήν πέρβαση τν Πατέρων τς κκλησίας.

 

Τό καταστρεπτικότερο ργο στίς συνειδήσεις το χριστιανικο θεολογικο κόσμου ερύτερα τό καναν, κατά τή γνώμη μας, ο Προτεστάντες. Καί τοτο, πειδή ατοί μφισβήτησαν εθέως τό κύρος τν Οκουμενικν Συνόδων τς κκλησίας, πως λλωστε καί τή σύνολη ποστολική καί Πατερική Παράδοσή της. Ταυτόχρονα, κύρωσαν πισήμως, οσιαστικά καί τυπικά, τήν γιότητα λων τν πωνύμων γίων, μφισβητώντας μέ τόν τρόπο ατό καί τήν γιοπνευματική μπειρία τς κάστοτε στρατευομένης πί γς κκλησίας.

ντίστοιχα, τό καταστρεπτικότερο ργο στή δογματική συνείδηση το πληρώματος τς ρθόδοξης κκλησίας τό κανε καί ξακολουθε νά τό κάνει Οκουμενισμός.

Οκουμενισμός ποτελε σήμερα τόν δυσώδη φορέα το διαχριστιανικο καί διαθρησκειακο συγκρητισμο καί κατά συνέπεια τόν πιό πίσημο φορέα τς πικινδυνότερης πολυ-αιρέσεως λων τν ποχν, πειδή συμβάλλει ποφασιστικά στήν μβλυνση το ρθοδόξου κριτηρίου καί τς ρθοδόξου ατοσυνειδησίας.

Συγκεκριμένα, διά τν κπροσώπων του, τοπικς καί διεθνς, πιχειρε διαρκς καί βαθμιαίως λο καί μεγαλύτερες «κπτώσεις» στήν κκλησιολογική-δογματική συνείδηση τν νυποψίαστων πνευματικς ρθοδόξων πιστν.

Καί ατό τό πιτυγχάνει εδικότερα μέ τή σχετικοποίηση καί τήν κύρωση στήν πράξη το κύρους τς διδασκαλίας τν γίων Πατέρων, καί μάλιστα συλλογικν ποφάσεών τους, στό πλαίσιο τν Οκουμενικν Συνόδων.

Βλέπε λ.χ. τήν κατάφορη καί κατ’ ξακολούθηση, δ καί χρόνια, παραβίαση το Β΄ Κανόνα τς Πενθέκτης Οκουμενικς Συνόδου, πού παγορεύει ρητς συμπροσευχή μέ κοινώνητους καί τερόδοξους...μέ τή σαφ πειλή τς καθαιρέσεως τν κληρικν καί το φορισμο τν λαϊκν, πού τόν παραβιάζουν.

Στό παραπάνω ερύτερα κκοσμικευμένο θεολογικό κλμα, καί εδικότερα καί κατεξοχήν στό καθαυτό πνεμα το Οκουμενισμο, πού περιγράψαμε, ντάσσεται ργανικά καί τό μφανιζόμενο τόν τελευταο καιρό κίνημα τν πίδοξων «μετα-πατερικν» θεολόγων. σφαλς, τό κίνημα ατό χει σαφς καί προτεσταντικές πιδράσεις, ο ποες εναι μφανέστερες, κυρίως, στήν πιστημονικο χαρακτήρα τοποθέτηση τν «μετα-πατερικν» θεολόγων, ναντι το μέχρι σήμερα διαχρονικο κύρους τς θεολογικς διδασκαλίας τν γίων Πατέρων.

Στή σύντομη θεολογική τοποθέτησή μας θά στιάσουμε κατ ξοχήν στό φρόνημα καί χι στό πρόσωπο τν «μετα-πατερικν» θεολόγων, καθώς καί στά κριτήρια τς ποδηλουμένης θεολογίας τους.

Δυστυχς, ο γαπητοί ν Χριστ δελφοί μας «μετα-πατερικοί» θεολόγοι, μέ τίς παράτολμες, μλλον μέ τίς θρασύτατες καί ο κατ’ πίγνωσιν, σως, διατυπώσεις τους, μφανίζονται πρακτικς νά γνοον πλήρως τί εναι γιότητα καθεαυτήν, καί κατ’ πέκταση τί εναι καθεαυτήν γιοπνευματική ζωή τν γίων, ποία ποτελε, κατά τήν μπειρία τς κκλησίας, τήν θεμελιώδη προϋπόθεση το ρθοδόξως καί πλανς θεολογεν.

κόμη εδικότερα, μφανίζονται στά κείμενα νά γνοον, τι ρθόδοξη καί πλαν θεολογία παράγουν πρωτογενς μόνον σοι καθαρίστηκαν πό τήν καθαρσία τν παθν τους, καί κυρίως σοι φωτίστηκαν καί θεώθηκαν πό τίς κτιστες λλάμψεις τς θεοποιο Χάριτος.

πιχειρούμενη, αθαδς, πέρβαση τς διδασκαλίας τν γίων Πατέρων, κ μέρους τν «μετα-πατερικν» θεολόγων, κλονίζει τήν παραίτητη γιά τούς πιστούς βεβαιότητα, ς πρός τήν διαχρονική σχύ τς γιοπατερικς θεολογίας, ν παράλληλα εσάγει θέμιτα καί πονηρά τήν προτεσταντικο τύπου θεολογική πιθανολογία. Μέ τόν τρόπο μως ατό, στήν πραγματικότητα, «μεταίρονται ρια, θεντο ο Πατέρες μν»(1). λλά τοτο παραβιάζει βάναυσα τόσο τόν γιοπατερικό σο καί τόν θεόπνευστο βιβλικό λόγο.(2)

Μέ βάση τά παραπάνω (καί μόνον ατά), θά μπορούσαμε νά ποστηρίξουμε πιστημονικς, τι ο πίδοξοι «μεταπατερικοί» θεολόγοι, σαφς, δέν χουν τίς προϋποθέσεις τς γιοπατερικς θεολογίας. Γιατί, λήθεια, πς θά μποροσαν νά ποστηρίξουν τι τίς χουν, ταν συμβαίνει νά εσηγονται αθαδς τήν πέρβαση τν Πατέρων τς κκλησίας, ταν πιχειρον νά εσαγάγουν στήν κκλησιαστική θεολογική σκέψη μιά Δυτικο τύπου θεολογική καί γνωσιολογική πιθανολογία, πού ς προϋπόθεσή της χει τήν πιστημονική-καδημαϊκή θωράκιση καί τόν θεολογικό στοχασμό;

Ατή καθεαυτήν, λλωστε, παρση δηγε στήν πεμπόληση τς χαρισματικς παρουσίας το γίου Πνεύματος, τό ποο γγυται τήν γνησιότητα τς ρθόδοξης θεολογίας.

Τά πιστημονικά - καδημαϊκά κριτήρια, πού εσηγονται ο «μετα-πατερικοί» θεολόγοι, ς τεκμήρια τς ντικειμενικότητάς τους, δέν συμπίπτουν παραιτήτως μέ τά κκλησιαστικά κριτήρια το θεολογεν ρθοδόξως καί πλανς, ταν μάλιστα τά κριτήρια ατά χρησιμοποιονται προϋποθέτως. ρθόδοξη κκλησιαστική θεολογία χει σαφς καί κυρίως γιοπνευματικά κριτήρια.

Τό κατεξοχήν καί κορυφαο κριτήριο το πλανος χαρακτήρα τς κκλησιαστικς θεολογίας εναι γιότητα τν θεοφόρων Πατέρων, ο ποοι τήν διατύπωσαν.

Προκαλε βαθύτατη θλίψη παχυλή γνοια καί π’ ατς ρειδομένη παρση τν «μετα-πατερικν» θεολόγων, ο ποοι πιχειρον, λως μαθς, νά ποκαταστήσουν τήν νοχλητική μλλον γι’ ατούς γιοπατερική θεολογία τς ρθόδοξης κκλησίας μέ τήν πικαιροποιημένη πιστημονική-καδημαϊκή θεολογία τους. Μέ τήν στάση τους ατή φανερώνουν σαφς, τι δέν γνωρίζουν στήν πραγματικότητα, πώς ο Πατέρες εναι νεργς θεοφόροι καί γιοι τς κκλησίας.

γνοον μως κυρίως, τι γιότητα τν γίων καί γιότητα το διου το Θεο εναι μία καί ατή, κατά τόν γιο Γρηγόριο Νύσσης(3). Δηλαδή γιότητα τν γίων χει ντολογικό χαρακτήρα καί εναι κτιστη διότητα το Θεο, στήν ποία μετέχοντας πιστός μεσα καί προσωπικά, καί πό σαφες κκλησιαστικές προϋποθέσεις, καθίσταται «ν πάσ ασθήσει» κοινωνός τς γιότητας το διου το Θεο. Εναι λοιπόν ενόητο, τι χαρακτήρας τς γιότητας τν γίων Πατέρων εναι κτιστος.

Ο μεγάλοι Πατέρες τς κκλησίας ξέφρασαν πλανς τήν ποστολική Παράδοση στήν ποχή τους, φο μως προηγουμένως τήν βίωσαν συχαστικς-σκητικς καί κατεξοχήν μυστηριακς.

γιος Γρηγόριος Θεολόγος, - Μ. Βασίλειος, - γιος Μάξιμος μολογητής, - γιος Συμεών Νέος Θεολόγος - καί γιος Γρηγόριος Παλαμς,

γιά νά μείνουμε νδεικτικά μόνον σ’ ατούς, πικαιροποίησαν τήν ποστολική καί Πατερική Παράδοση, κφράζοντας σέ λόγια θεολογική γλώσσα ατό κριβς πού βίωναν κτίστως καί «ν πάσ ασθήσει» καί ο λλοι γιοι Πατέρες, λλά καί ο λιγογράμματοι χαρισματοχοι, πως καί ο πλοί θεοφόροι πιστοί στήν ποχή τους.

χαρισματική μπειρία το Θεο δημιουργε τήν πρωτογεν θεολογία τς κκλησίας, νεξάρτητα πό τήν πλοϊκή ντεχνη καί λόγια κφορά της. θεολογία ατή ποτελε κτιστή κφραση καί ρμηνεία τς ζωντανς καί κτιστης ποκαλύψεως το Θεο μέσα στή συγκεκριμένη στορική πραγματικότητα τς ζως τν θεουμένων κφραστν της. «πό πνεύματος γίου φερόμενοι λάλησαν πό Θεο νθρωποι»(4) μς διαβεβαιώνει κορυφαος πό τούς πόπτες τς θείας μεγαλειότητας.

Νά πανέλθουμε μως στά κριτήρια το θεολογεν. Τά πιστημονικά-καδημαϊκά κριτήρια εναι κτιστά. Γι’ ατό, κτός πό τό σφαλέστατο κριτήριο τς κτίστου γιότητας, μόνη διασφάλιση γιά πλαν ρθόδοξη, πιστημονική θεολογία μπορε νά ναζητηθε, καί πό τούς στερουμένους τήν γιότητα πιστήμονες θεολόγους, στό ταπεινό φρόνημα, πού νέχει καί κφράζει διαχρονικς φαρμοζομένη κκλησιαστική μέθοδος, ποία σημαίνεται στή γνωστή γιοπατερική διατύπωση: «πόμενοι τος γίοις Πατράσιν».

Ατό, λλωστε, τό ταπεινό φρόνημα, τό ποο διασφάλιζε καί τήν γιότητά τους, εχαν λοι ο θεοφόροι Πατέρες, πού συμμετεχαν στίς Οκουμενικές Συνόδους, ο ποες ριοθέτησαν πλανς τήν κκλησιαστική θεολογία. θεολογικός στοχασμός, στόν ποο ρέσκονται νά ναφέρονται ο «μετα-πατερικοί» θεολόγοι καί συνεπαγόμενη θεολογική πιθανολογία, δέν προσιδιάζουν στήν ρθόδοξη κκλησιαστική θεολογία, λλά στήν τερόδοξη καί αρετική, ποία, πως εστοχα χαρακτηρίστηκε πό τούς θεοφόρους Πατέρες, εναι «τεχνολογία» μλλον παρά θεολογία(5).

Εναι ξιοσημείωτη στήν προκειμένη περίπτωση καί καίρια παρατήρηση το γίου ωάννη το Σιναΐτη (τς Κλίμακος), τι « Θεόν μή γνούς, (ννοεται μπειρικς καί βιωματικς), στοχαστικς ποφαίνεται»(6).

λλά καί γιος Γρηγόριος Παλαμς θά χρεώσει στούς λατινόφρονες βαρλααμίτες τόν χαμαίζηλο καί νθρώπινο θεολογικό στοχασμό, σημειώνοντας ντιθετικς, τι «μες ο στοχασμος κολουθοντες, λλά θεολέκτοις λογίοις τήν μολογίαν τς πίστεως πεπλουτήκαμεν»(7).

ταν γνοεται καί παραμερίζεται γιότητα, στω ρθόδοξη θεολογική μεθοδολογία το «πόμενοι τος γίοις Πατράσιν», εναι ναπόφευκτη υοθέτηση το «λεύθερου» θεολογικο στοχασμο καί τς θεολογικς πιθανολογίας.

Τοτο μως δηγε οσιαστικά σέ μιά «νεο-βαρλααμιτική» θεολογία, πού εναι νθρωποκεντρική καί ς κριτήριό της χει τήν ατονομημένη λογική.

πως δηλαδή Βαρλαάμ καί ο παδοί του μφισβήτησαν τόν κτιστο χαρακτήρα το θείου φωτός καί τς θείας Χάριτος, τσι και οι «μετα-πατερικοί» θεολόγοι σήμερα παραγνωρίζουν στήν πράξη τόν κτιστο καί ρα διαχρονικό χαρακτήρα τς γιότητας καί τς διδασκαλίας τν θεοφόρων Πατέρων, τούς ποίους ξιώνουν νά ποκαταστήσουν στή διδασκαλία, παράγοντας, κατά τή γνώμη τους, ο διοι πλέον πρωτογεν θεολογία.

Ατό δέν ποτελε μία ξωτερικο χαρακτήρα Πατρομαχία, λλά κυρίως συνιστ μία Θεομαχία, πειδή κενο πού καθιστ τούς Πατέρες τς κκλησίας ντως Πατέρες εναι κτιστη γιότητά τους, τήν ποία μμεσα λλά οσιαστικά παραμερίζουν καί κυρώνουν μέ σα εσηγονται μέ τήν «μετα-πατερική» θεολογία τους.

«μετα-πατερική» θεολογία, σύμφωνα μέ τά κριτήρια τς κκλησίας, πού προαναφέραμε, εναι πόδειξη πηρμένης διανοίας. Γι’ ατό καί εναι δύνατη κκλησιαστική νομιμοποίησή της. κκλησιαστική θεολογία εναι ταπεινή καί εναι πάντοτε «πόμενη τος γίοις Πατράσιν». Ατό δέν σημαίνει, τι κκλησιαστική θεολογία στερεται πρωτοτυπίας, δυναμισμο, νανεωτικο πνεύματος καί πικαιρότητας. πεναντίας, χει λα τά παραπάνω χαρακτηριστικά, γιατί ποτελε κφραση τς ζώσας παρουσίας το γίου Πνεύματος σ’ κενον, πού θεολογε μ’ ατόν τόν τρόπο.

Ο Πατέρες τς κκλησίας ξέφρασαν σα βίωσαν πό τήν νεργοποίηση τς προσωπικς τους Πεντηκοστς, πάντοτε μως, πρακτικς, «πόμενοι» καί ν συμφωνί μέ τούς προγενεστέρους θεοφόρους Πατέρες.

ρθόδοξη πιστημονική καδημαϊκή θεολογία δέν καλεται, βεβαίως, νά ποκαταστήσει τήν γιοπατερική – χαρισματική θεολογία, οτε μως δικαιοται νά παρουσιάζει λλην, κτός πό τήν αθεντική θεολογία τς κκλησίας.

Τό ργο της εναι νά προσεγγίζει, νά διερευν καί νά παρουσιάζει πιστημονικά τό περιεχόμενο τς πρωτογενος θεολογίας τς κκλησίας, νά διακρίνει καί νά γνωστοποιε τά κριτήρια τς ληθινς θεολογίας. Μέ τόν τρόπο ατό θά πετυχαίνεται καί θά σχυροποιεται λο καί περισσότερο σύζευξη τς γιοπατερικς – χαρισματικς θεολογίας μέ τήν πιστημονική θεολογία. Καί λα ατά θά προωθονται, μόνον ταν ο κφραστές τς πιστημονικς θεολογίας δέν θά εναι προσωπικς μοιροι τν γιοπνευματικν προϋποθέσεων καί γευστοι τν κκλησιολογικν βιωματικν δεδομένων.

πιστημονική καί καδημαϊκή θεολογία, ταν δέν χει τίς παραπάνω προδιαγραφές, ταν στερεται τήν βιωματικς κκλησιολογική κφορά της, εναι στοχαστική θεολογία καί πτωχή πνευματικς.

Προσεγγίζει μόνο μέ κτιστό τρόπο τήν πραγματικότητα το κόσμου καί τς ζως, καί κφράζει, στήν καλύτερη περίπτωση, λλιπς τά πράγματα, καί σέ ρισμένες περιπτώσεις, δυστυχς, πό σφαλμένα ως καί αρετικά.

χουμε τήν γνώμη, τι ν ο «μετα-πατερικοί» θεολόγοι εχαν τίς γιοπνευματικές προϋποθέσεις τν Πατέρων, θά πιχειροσαν ταπεινά καί θόρυβα νά ρθοτομήσουν τήν λήθεια γιά τήν ποχή τους, χωρίς παξιωτικές στω μφίσημες ναφορές στούς γίους Πατέρες. Καί, ν τούς δικαίωναν τά πράγματα, τότε σφαλς θά ταν ατοί ο κφραστές τς ζωντανς ερς Παραδόσεως τς κκλησίας.

Τοτο μως θά σήμαινε, ναπόφευκτα, τι δέν θά ταν τά λεγόμενά τους ντίθετα μέ τά λεγόμενα τν γίων πατέρων διαχρονικς καί διαίτερα δέν θά ρχονταν σέ ντίθεση μέ ποφάσεις τους σέ Οκουμενικές Συνόδους. τσι, θά ταν περιττός λος ατός θόρυβος, σχετικά μέ τήν «μετα-πατερική» θεολογία.

μως, ο πίδοξοι «μετα-πατερικοί» θεολόγοι γνωρίζουν πολύ καλά, τι διδασκαλία τν γίων Πατέρων θέτει σαφ ρια, τά ποα ετε δέν τούς ενοον προσωπικς...

Eτε μποδίζουν τούς στρατηγικούς στόχους, ο ποοι πηρετον τόν γαπημένο τους Οκουμενισμό.

Ατή εναι λήθεια. λα τά λλα εναι πλς τό πιμελημένο περιτύλιγμα!

Συμπερασματικά, τέλος, θά μπορούσαμε βίαστα νά ποστηρίξουμε, τι «μετα-πατερική» θεολογία συνιστ σαφ καί κραυγαλέα πόκλιση τόσο πό τή μέθοδο σο καί πό τό φρόνημα τν γίων Πατέρων.

πόκλιση δηλαδή πό τήν παραδοσιακή θεολογία, τόσο ς πρός τόν τρόπο, τίς προϋποθέσεις καί τά κριτήρια το ρθοδόξως θεολογεν, σο καί ς πρός τό περιεχόμενο τς κκλησιαστικς γιοπατερικς θεολογίας.

 

«ησος Χριστός χθές καί σήμερον ατός καί ες τούς αἰῶνας» (βρ. ιγ΄ 89)

 

1. Βλ. γίου ωάννου Χρυσοστόμου, PG 59, 63: «μή μεταίρωμεν ρια αώνια, θεντο ο Πατέρες μν».

2. Βλ. Παροιμ. 22, 28: «μή μεταρε ρια αώνια, θεντο ο Πατέρες σου».

3. Βλ. Περί τελειότητος, PG 46, 280D. μόνη διαφορά γκειται στό γεγονός, τι γιότητα το Θεο εναι πηγαία καί φυσική (εναι οσιώδης νέργεια τς θείας φύσεως), ν γιότητα το γίου εναι χαρισματική, δοσμένη κατά Χάρη πό τόν Θεό

4. Β' Πέτρ. 1, 21.

5. Βλ. πιστολή 90, PG 32, 473: «Καταπεφρόνηται τά τν Πατέρων δόγματα, ποστολικαί Παραδόσεις ξουθένηνται, νεωτέρων νθρώπων φευρέματα τας κκλησίαις μπεπολίτευται, τεχνολογούσι, λοιπόν, ο θεολογούσιν ο νθρωποι, κατά κόσμον σοφία τά πρωτεα φέρεται».

6. Βλ. Λόγος Λ', 13.

7. Περί τς κπορεύσεως το γίου Πνεύματος, Λόγος Β΄, 18

ΠΗΓΗ: http://paterikos.blogspot.com/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου