Σάββατο, 30 Ιουνίου 2018

ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΛΗΜΟΝΗΣ (1875-1961) από το Περιοδικὸν "Ἀρχεῖον τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος" Τεύχος 7

Αρχιμανδρίτης Ευγένιος Λημόνης

Ο μακαριστός Αρχιμανδρίτης Ευγένιος Λημόνης του Παντελεήμονος, κατά κόσμον Ευάγγελος, γεννήθηκε το έτος 1875 στην Χότσιστα Κορυτσάς της Βορείου Ηπείρου. Ήταν απόφοιτος Σχολαρχείου και υπηρέτησε ως δημοδιδάσκαλος στο χωριό του, ενώ ήταν άριστος γνώστης και της βυζαντινής μουσικής.

Είχε μεγάλη ευλάβεια στην Παναγία μας και, όπως θα δούμε, σχεδόν όλα τα γεγονότα του βίου του ήταν συνδεδεμένα με το πρόσωπό Της. Διηγείται ο μακαριστός Γέροντας Χρύσανθος Βρέτταρος, ο οποίος γνώρισε και τιμούσε ιδιαιτέρως τον παπά Ευγένιο τα εξής: «Εις μίαν Σχολήν της Βορείου Ηπείρου, όπου ήτο καθηγητής, ηθέλησεν ο Τούρκος κατακτητής να θέση πυρ και να την κατακαύση κατόπιν υποδείξεως των Τουρκαλβανών. Οι Ορθόδοξοι Αλβανοί το εφανέρωσαν εις τον Ευάγγελον, ο οποίος απήντησεν: ‘’Έχομεν πίστιν εις την Παναγίαν, και η Παναγία θα μας σκεπάση’’. Όταν οι Τούρκοι απεφάσισαν να μεταβούν εις την Σχολήν διά να την κάψουν, είδον έμπροσθεν των έν όρος, το οποίον διεπέρασαν, χωρίς να εννοήσουν την ύπαρξιν της Σχολής, και ούτως έφυγαν άπρακτοι. Ερωτηθείς ο Ευάγγελος, πως διεφυλάχθη αυτός και η Σχολή αβλαβείς, έλεγεν εις όλους, ότι εδιάβαζε τους Χαιρετισμούς της Παναγίας και η Κυρία Θεοτόκος έγινε τείχος και σκέπη και δεν εκάη η Σχολή από τον κατακτητήν».

Ο π. Ευγένιος επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Άγιον Όρος το έτος 1902 με σκοπό να μονάσει, αλλά τελικώς επέστρεψε στους έχοντας ανάγκη γονείς του μέχρι το 1909, κατά το οποίον ενετάχθη στο δυναμικό της Ιεράς Μονής Διονυσίου. Εκάρη Μοναχός και διακρίθηκε για την υπακοή του και την μοναχική του ακρίβεια. Το μέγα Μυστήριο της Ιερωσύνης έλαβε από τον Επίσκοπο Νύσσης Παΐσιο Παπαϊσίου (+1924) στις 28 Ιουνίου 1917 στην ώριμη ηλικία των 42 ετών.

Στα τέλη του 1927, ο παπα Ευγένιος μαζί με άλλους Αγιορείτες Πατέρες, βγήκε στον κόσμο για να στηρίξει τον Ιερό Αγώνα υπέρ του Πατρίου Ημερολογίου και τίθεται στη διάθεση της Ελληνικής Θρησκευτικής Κοινότητος των Γνησίων Ορθοδόξων, η οποία τον στέλνει όπου υπάρχει ποιμαντική ανάγκη.

Σε μία από τις αποστολές αυτές γίνεται και η πρώτη του σύληψη από την Αστυνομία μετά από ενέργειες του Καινοτόμου αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσοστόμου Παπαδόπουλου. Συγκεκριμένα, στις 10/23 Μαρτίου 1929, ημέρα Σάββατο της Α’ εβδομάδος των Νηστειών (Ανάμνηση του δια Κολλύβων Θαύματος του Αγίου Θεοδώρου), ο π. Ευγένιος εστάλη από την Κοινότητα στην Μαγούλα Ελευσίνας τη αιτήσει των εκεί Γνησίων Ορθοδόξων. Η Αστυνομία τον συνέλαβε κατόπιν διαταγής του Αρχιεπισκόπου, αλλά ο λαός της Μαγούλας κατέρχεται στην Αθήνα και μαζί με Αθηναίους και Πειραιώτες πιστούς, τους οποίους ξεσήκωσαν οι Αγιορείτες Ιερομόναχοι Παρθένιος Σκουρλής και Γεδεών Πάσιος, κατάφεραν την απελευθέρωση του πατρός Ευγενίου.

Παρόλα αυτά, κάποια άλλη στιγμή, δεν γλύτωσε την φυλάκιση. Καταγράφουν τα ιστορικά «ΠΑΤΡΙΑ» τα εξής: «Μια άλλη φορά πάλι, λειτουργούσε [ο π. Γεράσιμος Διονυσιάτης] στο Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο Βεσνίκο (Άγιον Πνεύμα Σερρών) της Μακεδονίας. Τον συλλαμβάνουν και τότε τον οδηγούν στο κρατητήριο του Αγίου Όρους, το Πειθαρχικό. Μόλις μπαίνει μέσα, κάποιος γνωστός τον υποδέχεται καλωσορίζοντάς τον:

-Τι κάνεις π. Γεράσιμε; Δεν με γνωρίζεις; Είμαι ο π. Ευγένιος.

Φορούσε παπαδίστικο καλυμαύχι και όχι το καλογερικό Αγιορείτικο σκουφί, όπως συνήθιζε, γι’ αυτό και ο πατήρ Γεράσιμος δεν τον ανεγνώρισε αμέσως. Αυθόρμητα αγκαλιάστηκαν και έδωσαν τον ασπασμό του κοινού αγώνος. Ευρίσκοντο και οι δυο ίδια φυλακή για τον ίδιο λόγο».

Τον Μάϊο του 1929 συνέβη η θεραπεία του τριετούς Ιωάννου Σπυριδωνάκου, την οποία κατέγραψαν και οι εφημερίδες. Τον μικρό Ιωάννη, ετοιμοθάνατο και με κατεστραμμένο πνεύμονα, έφεραν οι γονείς του στον Ιερό Ναΐσκο της Ζωοδόχου Πηγής στον Πειραιά, στον οποίο μόλις είχε τοποθετηθεί Εφημέριος ο π. Ευγένιος, να παρακαλέσουν την Παναγία για την θεραπεία του. Ο π. Ευγένιος σταύρωσε το παιδί με την αγία Λαβίδα και το παιδί θεραπεύτηκε με την χάρη της Παναγίας μας.

Ο π. Ευγένιος, όταν είχε πρωτοδεί το μικρό Εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής, είχε πει τα εξής: «Ο ‘Αγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ευρήκε εις την Κωνσταντινούπολιν μίαν εκκλησούλα μικρήν (παραγκούλα) και από εκεί εκήρυξε την αγίαν Ορθοδοξίαν, και έτσι σήμερα είμεθα Ορθόδοξοι. Και από αυτήν την σπηλιά, όπου είναι εκκλησία της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής… θα κηρυχθή η αγία μας Ορθοδοξία εις όλον τον κόσμον».

Περί το 1930 ήλθε στην Αθήνα εξ Αμερικής ο π. Ιωακείμ ο Μακρυγένης και εντάχθηκε στον Ιερό Αγώνα. Ο Γέροντας Χρύσανθος θυμάται: «Συνεδέθη ο παπά Ιωακείμ με τους Ιερείς των Παλαιοημερολογιτών και είπεν εις αυτούς να αφήσουν τους οίκους, όπου παρέμενον, και να ενοικιάσουν ένα μεγάλο διώροφον ή τριώροφον οίκημα, εις το οποίον να είναι άνδρες μεσήλικες ποθούντες την Μοναχικήν Πολιτείαν. Να έχουν αυτοκίνητον και τηλέφωνον διά τας ανάγκας των και εφημερεύοντα Πνευματικόν διά τας πνευματικάς ανάγκας των πιστών. Δυστυχώς όμως αυτήν την συμβουλήν του δεν την εδέχθησαν οι Αγιορείται Ιερείς, πλην ενός, του ακτήμονος και αφράγκου παπά Ευγενίου του Διονυσιάτου».

Δυστυχώς, τον παπά Ευγένιο τον πολέμησαν πλήν των Καινοτόμων, ακόμη και συναγωνιστές του, και συγκεκριμένα κάποιοι Αγιορείτες από του 1933 -των οποίων τα ονόματα ευρίσκονται αργίτερα στο απαράδεκτο κείμενο της αποκηρύξεως («αναθεματισμού»!) του Αγιού πρ. Φλωρίνης Χρυσοστόμου το 1937, όταν αυτοί ακολούθησαν τον Βρεσθένης Ματθαίο στην πτώση του στο Σχίσμα. Συγκεκριμένα, οι Αγιορείτες αυτοί κατηγορούσαν τον παπά Ευγένιο ως «προδότην του Ιερού Αγώνος» επειδή μνημόνευε «υπέρ πάσης επισκοπής Ορθοδόξων»! Αλλά και η ιδιοκτήτρια της οικίας που έμενε τον στενοχώρησε, και αναγκάστηκε να φύγει από εκεί, διότι αυτή ήθελε να κτίσει γυνεκείο Μοναστήρι και να τον έχει ως Γέροντά της, ενώ ο παπά Ευγένιος προς τιμήν του της έλεγε: «Εγώ δεν έφυγα από το Άγιον Όρος, δια να κάνω γυναικεία Μοναστήρια».

Ο π. Ευγένιος διακρίθηκε και ως εκδότης, κυρίως Οίκων και Χαιρετισμών, στους οποίους είχε ιδιαίτερη προτίμηση. Ήταν λεπτολόγος στη χρήση της ελληνικής γλώσσας, και κατέλιπε σχετικά άρθρα, εκ των οποίων ελάχιστα διασώθηκαν, αν και είναι γνωστό ότι είχε και κάποιες ιδιάζουσες απόψεις σε θέματα αποδόσεως υμνογραφικών κειμένων, οι οποίες δημιουργούσαν ενίοτε ακόμη και κάποιες παρεξηγήσεις.

Αφιλοχρήματος και υπερβολικά ακτήμων, έζησε πάντοτε ως φιλοξενούμενος. Η ασκητικότητά του θύμιζε τους παλαιούς Πατέρες. Κοιμόταν ελάχιστα και ποτέ σε κρεβάτι, αλλά σε κάθισμα, γι’ αυτό η ράχη του είχε κυρτώσει. Πέρασε τον βίο του με ηθελημένη κακοπάθεια, χωρίς θέρμανση στο κρύο και με φοβερή άσκηση. Μέσα από τα πτωχικά και φθαρμένα ράσα του φορούσε βαρειά σίδερα, που του είχαν «φάει» τις σάρκες. Από τις πορείες και την ορθοστασία είχαν σαπίσει τα πόδια του, αλλά δεν μύριζαν άσχημα! Ο Γέρων Χρύσανθος με δέος αναφέρει για τον οσιώτατο παπά Ευγένιο πως «οι πόδες του εσάπησαν και πίπτοντες οι σκώληκες από των ποδών του, τους ελάμβανε και τους έθετεν επάνω εις τας πληγάς, δια να μη υστερηθή το σώμα του το μαρτύριον των δριμυτάτων πόνων»!...

Έτρωγε ελάχιστα. Όπως περατηρεί ο Ηγούμενος της Μονής Διονυσίου Γέρων Γαβριήλ (+1983), ο μακαριστός παπά Ευγένιος υπήρξε «νηστευτής αυστηρός, ή μάλλον τρεφόμενος εκ της θείας Ευχαριστίας, των καθ’ ημέραν Λειτουργιών του». Παρόλα αυτά όταν τον καλούσαν σε σπίτια και του πρόσφεραν φαγητό έτρωγε πολύ λίγο, για να πολεμήσει τους λογισμούς υπερηφανείας. Όσα χρήματα του έδιναν τα μοίραζε αμέσως. Μάλιστα, για να κρύπτει επιμελώς την αρετή της ελεημοσύνης του, τον άκουγαν  κάποιες φορές να μαλώνει με τα παιδιά, αλλά αυτό ήταν προσχηματικό προκειμένου με τον τρόπο αυτό να αποκρύπτει την ελαημοσύνη, που προηγουμένως τα έδινε, για τις πτωχές οικογένειές τους.
Όποτε τον καλούσαν και διάβαζε εξορκισμούς, αποχωρούσε γρήγορα για να μην τον επαινέσουν, διότι τα δαιμόνια έφευγαν λέγοντας: «Η ταπείνωσή σου, παπά Ευγένιε, μας εδίωξε»! Ο Γέρων Χρύσανθος αναφέρει και το εξής περιστατικό: «Μίαν ημέραν, την ώραν όπου ελειτούργει, ήτο εις δαιμονισμένος, ο οποίος τόσον πολύ εφώναζε, ώστε οι ψάλται έφυγον. Τότε με παρεκάλεσεν ο παπά Ευγένιος να ψάλω. Έψαλα εις τον αριστερόν χορόν, ενώ ο δαίμων εστρίγγλιζεν. Εγώ έψαλλον με ηρεμίαν, ο δε παπά Ευγένιος ήτο εις την θεωρίαν της θείας Μυσταγωγίας, και ο δαίμων μετ’ ολίγον έφυγεν από τον άνθρωπον».
Πολλές φορές, όταν λειτουργούσε, τον έβλεπαν να μην πατάει στην γη. Λειτουργούσε και σε κάποιο Εκκλησάκι αφιερωμένο στην Παναγία μας στην ταράτσα κάποιας μεγάλης οικίας στον  Πειραιά, όπου συγκεντρώνονταν κάποιοι πιστοί οικογενειακώς ακόμη και στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής. Σε μία τέτοια περίπτωση, ένα από τα παιδιά έβαλε το κεφαλάκι του από το παραπόρτι του ιερού Βήματος και κοίταξε μέσα έκπληκτο τον λειτουργό π. Ευγένιο να υπερίπταται του εδάφους μεταρσιωμένος όλος στην λειτουργική προσευχή του!...

Κατά την Κατοχή, αλλά και αργότερα στα χρόνια του φοβερού διωγμού επί Σπυρίδωνος Βλάχου κατά τις αρχάς της δεκαετίας του ’50, υπάρχουν μαρτυρίες για «εφόδους» στο Εκκλησάκι της ταράτσας είτε Γερμανών. Είτε Αστυνομικών, προκειμένου να διαλύσουν την λειτουργική Σύναξη των πιστών της Γνησίας Ορθοδοξίας και να συλλάβουν και κακοποιήσουν τον άγιο Γέροντα π. Ευγένιο τον Αγιορείτη, τον «στύλο» αυτό της ευσεβείας και αρετής. Όμως, ο Κύριος και η Θεομήτωρ έσωζαν αυτόν και τους συν αυτώ. Σε μία τέτοια έφοδο, μαρτυρείται ότι οι επιδραμόντες ανέβηκαν στον τελευταίο όροφο της αρχοντικής οικίας, όπου υπήρχε μια εσωτερική μεταλλική σκάλα για να ανέλθει κανείς στην ταράτσα με το Εκκλησάκι. Κατά παράδοξο τρόπο, οι οπλισμένοι επιδρομείς ενώ άκουγαν την ψαλμωδία και την ανάγνωση από την Θεία Λειτουργία στον Ναό, δεν έβλεπαν την μεταλλική σκάλα και δεν μπορούσαν να εξεύρουν τρόπο να προσεγγίσουν το Εκκλησάκι, με αποτέλεσμα να απομακρυνθούν άπρακτοι με καταισχύνη!...

Παρά τους διωγμούς κατά της Εκκλησίας μας και κατά του ιδίου του π. Ευγενίου, αυτός παρέμενε ειρηνικός και αφανάτιστος, σταθερός μεν στην Ομολογία της Πίστεως και Αγωνιστής, αλλά και αντίθετος σε κάθε μορφή εκτροπής εναντίον των διωκτών. Για παράδειγμα, υπάρχει αξιόπιστη μαρτυρία, ότι κάποτε έβαλε βαρύ «κανόνα» ως Πνευματικός σε μια Χριστιανή του Πατρίου, η οποία από αγανάκτηση εξ αιτίας προφανώς υπερβολικού («πικρού») ζήλου αποκάλεσε τον φοβερό διώκτη των Γνησίων Ορθοδόξων αρχιεπίσκοπο Σπυρίδωνα Βλάχο ως «τράγο», μη σεβασθείσα το σχήμα του, το οποίο έστω και παρ’ αξίαν έφερε!...

Ο π. Ευγένιος ήταν άριστος ως Πνευματικός, με διάκριση και διορατικό χάρισμα, και μάλιστα με ιδιαίτερη επιμονή στην αποφασιστική απόκρουση των κακών λογισμών που σπέρνει ο εχθρός διάβολος και ιδίως των σαρκικών, για να μολύνει τις ψυχές των ανθρώπων, και ενέπνεε στους εξομολογουμένους με την στάση και τις συμβουλές του πνεύμα αισιόδοξης αγωνιστικότητος, όπως επιβεβαιώνουν πολλά αξιόπιστα πρόσωπα που τον γνώρισαν (αείμνηστος Θεολόγος Σταύρος Καραμήτσος, μακαριστός Μητροπολίτης Ωρωπού και Φυλής Κυπριανός,κ.α.).

Ο μακάριος παπά Ευγένιος αγαπούσε υπέρμετρα την Παναγία μας και την αγία Μητέρα της, την Θεοπρομήτορα Άννα, την «μάμμη» όλων των Αγιορειτών, της οποίας τους Χαιρετισμούς της έλεγε πολλές φορές την ημέρα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το ότι η κοίμησή του έγινε την ημέρα της εορτής της. Το πρωί της 9ης Δεκεμβρίου 1961, κατά το ορθόδοξο ημερολόγιο, τέλεσε την Θεία Λειτουργία της Αγίας Άννης και εξήλθε του ιερού Βήματος μετά δακρύων χαράς. Το δειλινό της ημέρας εκείνης, καθήμενος στο σκαμνί του και βαστώντας το κομποσχοίνι του, τελείωσε τον βίο του οσιακώς, σε ηλικία 86 ετών, προφέρων διαρκώς την λέξη «χαίρε».

‘Ηταν η εποχή που ήδη από έτους η απορφανισθείσα Εκκλησία μας, μετά την κοίμηση του Αγίου πρώην Φλωρίνης Χρυσοστόμου, είχε ήδη αποκτήσει κεφαλή στο πρόσωπο του μακαριστού Επισκόπου Ταλαντίου Ακακίου (+1963). Μάλιστα, όταν κάποιοι αποστάτες κληρικοί της εποχής εκείνης έκαναν σε φυλλάδιό τους κακόβουλο σχόλιο, ότι δήθεν κάποιοι σεβάσμιοι Κληρικοί της Εκκλησίας μας των Γνησίων Ορθοδόξων Χριστιανών Ελλάδος δεν δέχθηκαν τον χειροτονηθέντα τότε με μύριες δυσκολίες στην Αμερική Σεβ. Επίσκοπο Ταλαντίου Ακάκιο, έγινε έγγραφη βεβαίωση ότι οι Κληρικοί μας εκείνοι, όπως και ο πολιός Αρχιμ. π. Ευγένιος Λεμονής (Λημόνης), εδέχοντο και μνημόνευαν κανονικώς του ονόματος του Αρχιερέως των Σεβ. κ. Ακακίου, ως ευπειθή της Εκκλησίας τέκνα.

Στην κηδεία του μακαριστού π. Ευγένιου συμμετείχαν περί τους 2.500 χιλιάδες πιστούς. Την Εξ’οδιο Ακολουθία του «ήρωος του Αγώνος», όπως δικαίως μεταξύ άλλων χαρακτηρίσθηκε, τέλεσαν οι Αρχιμανδρίτες της Εκκλησίας μας Παΐσιος, Χρυσόστομος, Νήφων, Γερμανός, Μερκούριος, Λογγίνος και Αντώνιος, ο Ιερομ. Ησύχιος και ο Αιδ. π. Νικόλαος Καλοσκάμης, η δε ταφή του έγινε στην Ιερά Μονή «Άξιον Εστί» Βαρυμπόμπης Αττικής.
Οι φύλακες του Βασιλικού κτήματος, το οποίο βρισκόταν πλησίον της Μονής, έλεγαν ότι από τον τάφο του έβλεπαν τις νύκτες να βγαίνει φως!

Το τεσσαρακονθήμερο Μνημόσυνό του τελέσθηκε στον Ιερό Ναό Ζωοδόχου Πηγής Πειραιώς, μς χοροστασία του Σεβ. Επισκόπου Ταλαντίου κ. Ακακίου, στις 18/31-1-1962. Σε σύντομο δε Βιογραφικό σημείωμα, το οποίο παρετέθη επί τη ευκαιρία εκείνη, εγράφετο χαρακτηριστικά: «Ακούων (ο Αγιορείτης Ιερομόναχος π. Ευγένιος) την εν τω κόσμω ταραχήν εκ της Καινοτομίας του Νεοεορτολογίου, κατά μίμησιν των παλαιών Θεοφόρων Πατέρων, αφήσας την ησυχίαν του εξήλθεν εις τον κόσμον, στηρίζων και παρηγορών τους πιστούς δια τε του ήθους και των λόγων του, τύπος και υπογραμμός και κανών αρετής ακριβέστατος γενόμενος τοις πάσι. Μέτριος, απλούς, πεάος και ησύχιος, τους πάντας ως μαγνήτης προσείλκυε. Μετέστη προς Κύριον πλήρης ημερών διπλούς τους στεφάνους, τον της Ασκήσεως και της Ομολογίας, κομισάμενος».

Διασώζεται φωτογραφία, την οποίαν δημοσιεύουμε, από Τρισόγιον επι του Τάφου του π. Ευγενίου με ανάγνωση Συγχωρητικών Ευχών από τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αυξέντιο κατά τον Δεκέμβριο του 1964.

Η τιμία κάρα του ευλογημένου π. Ευγένιου φυλάσσεται εντός θήκης και τίθεται σε προσκύνηση, όπως και τα υπόλοιπα ιερά Λείψανά του, στον Ιερό ναό Ζωοδόχου Πηγής στον Πειραιά, ο οποίος Ναός ώς ιδιωτικός κατέχεται δυστυχώς από αντικανονικούς κληρικούς μη ανήκοντας στην Εκκλησία μας. Δύο δε Θεομητορικές Εικόνες και κάποια άλλα ιερά αντικείμενα, όπως και κουφώματα, από το Εκκλησάκι στην ταράτσα της οικίας όπου λειτουργούσε ο π. Ευγένιος, περισυνέλεξε και αργότερα διεφύλαξε στην Ιερά Μονή του Αγίου Ονουφρίου στην Ντάρδεζα Κερατέας Αττικής ο Σεβ. Ευρίπου και Ευβοίας κ. Ιουστίνος, ο οποίος είχε γνωρίσει τον π. Ευγένιο κατά την περίοδο που ως Ιερομόναχος εφημέρευε στον Πειραιά και μάλιστα λειτουργούσε στο Εκκλησάκι εκείνο μετά την μακαρία Κοίμησή του.

Παπά Ευγένιε καυχημα του Ιερού Αγώνος μας πρέσβευε υπερ ημών των αναξίων διαδόχων σου!
Περιοδικὸν "Ἀρχεῖον τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος" Τεύχος 7

Τετάρτη, 27 Ιουνίου 2018

Τι ζητά ένας άνθρωπος με άνοια όταν λέει "Θέλω να πάω στο σπίτι μου";


"Θέλω να πάω στο σπίτι μου": ένα συχνό και, φαινομενικά σαφές αίτημα των ανθρώπων με άνοια που, δικαίως, αφήνει τους φροντιστές τους πληγωμένους και ανήμπορους να αντιδράσουν. Πώς να καθησυχάσεις έναν άνθρωπο που δεν αναγνωρίζει το ίδιο του το σπίτι; Η απάντηση βρίσκεται σε όλα αυτά που το αγαπημένο σας πρόσωπο θέλει να σας πει, αλλά δεν μπορεί.



 Τι σημαίνει η φράση "Θέλω να πάω στο σπίτι μου";

Όταν ένας άνθρωπος με άνοια ζητά επίμονα να πάει στο σπίτι του, αυτό που στην πραγματικότητα σας λέει είναι ότι, για κάποιο λόγο, τη δεδομένη στιγμή αισθάνεται άβολα. Δεν είναι σε θέση να σας περιγράψει τι ακριβώς φταίει, όμως υπάρχει μία πραγματική και απόλυτα λογική αιτία που του δημιουργεί μία δυσάρεστη αίσθηση. Η φράση "Θέλω να πάω στο σπίτι μου" μπορεί να σημαίνει:

"Πεινάω" ή "Διψάω"
"Θέλω να πάω στην τουαλέτα"
"Ζεσταίνομαι" ή "Κρυώνω"
"Νυστάζω"
"Πονάω"
"Κουράστηκα"
"Με ενοχλεί ο θόρυβος / ο πολύς κόσμος"
"Βαριέμαι"
"Φοβάμαι", "Ντρέπομαι", "Είμαι στενοχωρημένος / θυμωμένος"
"Χρειάζομαι μια αγκαλιά"



Ποιο είναι το σπίτι στο οποίο θέλει να πάει ο άνθρωπος με άνοια;

Ζητώντας να πάει στο σπίτι του, ο άνθρωπος με άνοια εκφράζει την ανάγκη να βρεθεί κάπου όπου θα νιώσει ηρεμία, ασφάλεια, αποδοχή και αγάπη. Και ποιο άλλο μέρος μπορεί να μας προσφέρει αυτά τα συναισθήματα, εκτός από το ίδιο μας το σπίτι; Το αίτημά του, λοιπόν, είναι καθόλα λογικό. Το μόνο "παράλογο" είναι ότι το σπίτι που αναζητά, δεν υπάρχει: είναι το σπίτι όπου μεγάλωσε.

Και μάλιστα, αυτό που ψάχνει, δεν είναι το κτίσμα. Ο άνθρωπος με άνοια που θέλει να πάει στο σπίτι του, ζητά απεγνωσμένα τους ανθρώπους που ζούσαν μέσα σε αυτό και κυρίως, τη μητέρα που η αγκαλιά της είναι βάλσαμο, παρηγοριά και πηγή άνευ όρων αγάπης. Και δυστυχώς, ό,τι και να κάνετε, αυτό δεν μπορείτε να του το προσφέρετε.




Πώς να καθησυχάσετε τον άνθρωπο με άνοια, βήμα - βήμα


1. Διατηρήστε την ψυχραιμία σας. Φροντίστε τόσο ο τόνος της φωνής σας, όσο και οι κινήσεις σας να αποπνέουν ηρεμία. Τα συναισθήματα είναι μεταδοτικά. Αν το αγαπημένο σας πρόσωπο είναι δεκτικό, χρησιμοποιήστε το άγγιγμα ως μέσο παρηγοριάς και εκδήλωσης τρυφερότητας: ακουμπήστε, αγκαλιάστε, χαϊδέψτε.




2. Μην προσπαθήσετε να τον επαναφέρετε στην πραγματικότητα με λογικά επιχειρήματα. Φράσεις όπως "Μα αυτό είναι το σπίτι σου!" δεν έχουν κανένα απολύτως αποτέλεσμα. Θυμηθείτε: το άτομο με άνοια δεν προσπαθεί να σας κοροϊδέψει, να σας εκνευρίσει ή να δοκιμάσει τις αντοχές σας: όντως πιστεύει ότι ο χώρος όπου βρίσκεται δεν είναι το σπίτι του.




3. Αποδεχτείτε το αίτημα του ως λογικό. Πείτε "Εντάξει, θα πάμε στο σπίτι σου σε λίγο" ή "Σύμφωνοι, μόλις τελειώσω τις δουλειές μου θα πάμε μαζί στο σπίτι". Αυτή η αντίδραση είναι ιδιαίτερα καθησυχαστική για το άτομο με άνοια γιατί έτσι αισθάνεται ότι του δίνετε σημασία, σέβεστε αυτό που σας λέει και είστε εκεί για να το βοηθήσετε.




4. Στρέψτε την προσοχή του σε κάτι άλλο. Αφού συμφωνήσετε ότι θα πάτε στο σπίτι, στη συνέχεια στρέψτε την προσοχή του σε κάτι που συμβαίνει εκείνη τη στιγμή ("Μέχρι να φύγουμε, έλα να δούμε από το παράθυρο τι καιρό έχει έξω. Κοίτα τι ωραία λιακάδα!"). Χρησιμοποιήστε το ερέθισμα ως αφορμή για να ξεκινήσετε μία συζήτηση. 


Εναλλακτικά, ενθαρρύνετέ τον να ασχοληθεί με μία ευχάριστη δραστηριότητα. Για παράδειγμα, μπορείτε να του προσφέρετε το αγαπημένο του σνακ, να δείτε μαζί άλμπουμ με παλιές φωτογραφίες ή να ασχοληθείτε με οτιδήποτε άλλο ξέρετε ότι τον χαλαρώνει και τον ευχαριστεί.




5. Ψάξτε να βρείτε τι φταίει. Αφού ο άνθρωπός σας ηρεμήσει, αναρωτηθείτε τι ήταν αυτό που τον έκανε να νιώσει άβολα. Όπως ειπώθηκε και παραπάνω, υπάρχει πάντα μία λογική αιτία που κάνει το άτομο με άνοια να ζητά επίμονα τη θαλπωρή και την ηρεμία του σπιτιού του. Όταν εντοπίσετε τι έφταιξε, προνοήστε ώστε να μην ξανασυμβεί.




6. Αν τίποτα από τα παραπάνω δεν λειτουργήσει... Αν το αγαπημένο σας πρόσωπο εξακολουθεί να ζητά να πάει στο σπίτι του, αρχίστε να ετοιμάζεστε για να βγείτε. Μπορείτε για παράδειγμα να πείτε "Εντάξει, πάμε στο σπίτι σου. Έλα μαζί μου να διαλέξεις τι θα φορέσεις". Θα διαπιστώσετε ότι, πολλές φορές, η διαδικασία της προετοιμασίας είναι από μόνη της αρκετή για να ηρεμήσει το αγαπημένο σας πρόσωπο - είναι μία επιβεβαίωση ότι θέλετε πράγματι να το βοηθήσετε. Στην πορεία, δοκιμάστε ξανά να στρέψετε το ενδιαφέρον του σε κάτι άλλο.


Ή μπορείτε να ετοιμαστείτε και να βγείτε μία βόλτα με τα πόδια ή με το αυτοκίνητο, διαβεβαιώνοντας ότι πηγαίνετε στο σπίτι του. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, βοηθήστε τον άνθρωπο με άνοια να ξεχαστεί, προτείνοντας μια δραστηριότητα που απολαμβάνει: καφέ στην πλατεία, μία στάση στο ανθοπωλείο, μια επίσκεψη στα εγγόνια.



 Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
ΠΗΓΗ

Τρίτη, 26 Ιουνίου 2018

ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ Μεγάλη Ἐθνικὴ Ἧττα Ἀπαράδεκτος ἡ Συμφωνία Ἑλλάδος – Σκοπίων Ἡ Μακεδονία μας δὲν ἐκποιεῖται

ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ

Μεγάλη Ἐθνικὴ Ἧττα
Ἀπαράδεκτος ἡ Συμφωνία Ἑλλάδος – Σκοπίων
Ἡ Μακεδονία μας δὲν ἐκποιεῖται

 Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῶν Γνησίων Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν τῆς Ἑλλάδος, ὑπὸ τὸν Μακαριώτατον Ἀρχιεπίσκοπον κ. Καλλίνικον, θεωρεῖ τὴν Κυριακήν, 17ην Ἰουνίου 2018 πολ.ἡμ., ὡςἩμέραν Ἐθνικοῦ Πένθους.
Διὰ τὰς ἁμαρτίας Κλήρου καὶ Λαοῦ, παρεχωρήθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νὰ εὑρεθῇ ἑλληνικὴ κυβέρνησις, ἡ ὁποία παρέδωσε καὶ ἐπρόδωσε τὸ ἱερὸν ὄνομα τῆς Μακεδονίας καὶ ὑπέγραψεν εἰς τὸ χωρίον Ψαράδες τῶν Πρεσπῶν τὴν ἀπαράδεκτον Συμφωνίαν μὲ τὸ κράτος τῶν Σκοπίων.
Καὶ τοῦτο, ἐνῶ ἐκρούοντο πενθίμως οἱ κώδωνες τῶν Ἐκκλησιῶν, ἐνῶ ἠμποδίζοντο βιαίως οἱ ὄντως Μακεδόνες νὰ πλησιάσουν διαμαρτυρόμενοι τὸν χῶρον τῆς ἀντεθνικῆς Συμφωνίας, ὁ δὲ Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ συντριπτικὴν πλειοψηφίαν (73,2 %) ἦτο καὶ εἶναι πλήρως ἀντίθετος πρὸς τὴν ἐκποίησιν αὐτὴν τῆς Μακεδονίας μας.
 πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως κατάκριτος αὐτὴ Συμφωνία τῶν Πρεσπῶν ἀποτελεῖ Μεγάλην Ἐθνικὴν Ἧτταν, ἐφ’ ὅσον παρεσιωπήθησαν καὶ ἠγνοήθησαν τιτάνιοι καὶ ἱστορικοὶ ἀγῶνες τοῦ Ἔθνους μας καὶ παρεγνωρίσθησαν θυσίαι καὶ ποταμοὶ αἱμάτων διὰ μέσου τῶν αἰώνων, εἰς τὴν πανεθνικὴν προσπάθειαν διεκδικήσεως τῆς ἑλληνικῆς ταυτότητος τῆς Μακεδονίας ἔναντι Ὀθωμανῶν, Βουλγάρων-Κομιτατζήδων καὶ Νεοτούρκων.
Εἶναι πασιφανὲς καὶ εἰς τὸν τελευταῖον νοήμονα Ἕλληνα Πατριώτην καὶ μάλιστα Ὀρθόδοξον Χριστιανόν, ὅτι ὄπισθεν τῆς ἀντεθνικῆς αὐτῆς Συμφωνίας Ἑλλάδος-Σκοπίων, διασταυρώνονται τὰ συμφέροντα μιᾶς ἀγνοούσης τὴν βούλησιν τοῦ Λαοῦ ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ἐπιδιώξεις τῆς Δύσεως εἰς τὴν περιοχὴν τῶν Σκοπίων καὶ οἰκονομικαὶ ἐπιδιώξεις τῆς τοπικῆς διαπλοκῆς.
Ἀλλ’ ὅμως, ἡ συνείδησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ οὐδέποτε θὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἐκποίησιν 5.000 ἐτῶν Ἱστορίας καὶ οὐδέποτε θὰ προδώσῃ τοὺς τίτλους τῆς Πολιτισμικῆς Κληρονομιᾶς Αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον αὐτοὶ ἀποτελοῦν τὴν πνευματικὴν Ἐθνικὴν Περιουσίαν Αὐτοῦ.
Οὐδεμία ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ διαχειρίζεται τὴν Ἐθνικὴν Ἰδιοκτησίαν μας, Ἱστορικὴν καὶ Πολιτισμικήν, καὶ νὰ ἐκποιῇ Αὐτὴν ἔναντι μάλιστα πινακίου φακῆς καὶ δυτικῶν ἀνταλλαγμάτων, πρὸς καλυτέραν δῆθεν ρύθμισιν τοῦ ὑπερόγκου δημοσιονομικοῦ χρέους ἑνὸς χρεωκοπημένου κράτους.
Ἀποτελεῖ μεγάλην ἐντροπὴν διὰ μίαν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν νὰ ἐνδίδῃ εἰς τὰς ἀλυτρωτικὰς διεκδικήσεις τῶν Σλαβο-Ἀλβανῶν τῶν Σκοπίων, οἱ ὁποῖοι καπηλεύονται ποικιλοτρόπως τὴν Μακεδονίαν μας, ἐνῶ ὡς γνωστὸν οὐδέποτε ὑπῆρξε «μακεδονικὸν ἔθνος», «μακεδονικὸς πολιτισμὸς» καὶ «μακεδονικὴ γλῶσσα».
Οὐδεὶς πολιτισμένος Λαὸς δύναται νὰ ἀνεχθῇ τὴν πλαστογράφησιν τῆς Ἱστορίας αὐτοῦ καὶ μάλιστα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀδύνατον καὶ ἀδιανόητον νὰ δεχθῇ, ὅτι τὸ μωσαϊκὸν ἐθνοτήτων τῆς γείτονος ἔχει ἀποκτήσει, μάλιστα μὲ τὴν ὑπογραφὴν ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ἐντὸς μόλις ἑξήκοντα ἐτῶν ἐθνολογικὴν ταυτότητα, στηριζόμενο εἰς χαλκευμένα ἱστορικὰ στοιχεῖα.
 Λαός μας, σεβόμενος τὸ ἱερὸν αἷμα τοῦ Παύλου Μελᾶ καὶ τῶν λοιπῶν Μακεδονομάχων, καλεῖται νὰ ἀντιδράσῃ μὲ κάθε νόμιμον μέσον, ἀτομικὰ καὶ συλλογικά, προκειμένου νὰ ἀνατραπῇ ἡ ἀνθελληνικὴ καὶ ἀνιστόρητος Συμφωνία τῶν Πρεσπῶν.

Ἐκ τῆς Ἀρχιγραμματείας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου
6/19η Ἰουνίου 2018
+Νηστεία Ἁγίων Ἀποστόλων

Τα Σκόπια δεν ήσαν ποτέ Μακεδονία!



Σαράντος Ι. Καργάκος



Μετά τόν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στήν αἱματόβρεχτη Μέση Ἀνατολή, σχηματίστηκε ἕνα κράτος ὑπό τήν ἐποπτεία τῶν Ἄγγλων καί τήν Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν (Κ&F), πού ὀνομάστηκε Ὑπεριορδανία (Transjordania). Ἐπρόκειτο γιά τήν ἀρχαία Περσία. Πρωτεύουσα τοῦ κράτους αὐτοῦ τό Ἀμάν, ἡ κάποτε ἑλληνική Φιλαδέλφεια. Ὡστόσο, δέν βρέθηκε κανείς, τότε καί μετά, νά ὀνομάσει τούς κατοίκους τοῦ μικροῦ κρατιδίου Ὑπεριορδανούς. Ὅλοι, ἐκτός ἀπό Ἄραβες, τούς ἔλεγαν Ἰορδανούς καί ὑπό τό ὄνομα Ἰορδανία, ὡς ἐπίσημο πλέον, εἶναι γνωστή ἀνά τή γῆ. Πρίν ἀπό τήν μπολσεβικική ἐπανάσταση, ὅλος σχεδόν ὁ Καύκασος, πλήν συγκεκριμένων περιοχῶν, λεγόταν Ὑπερκαυκασία. Οἱ μπολσεβίκοι μάλιστα, μετά τήν ἐπικράτηση, σχημάτισαν ἐκεῖ τήν Ὑπερκαυκασιανή Δημοκρατία. Ἀλλά, παρά τήν ἐπισημότητα αὐτή, οἱ ἐκεῖ κάτοικοι διεθνῶς δέν ἔγιναν ποτέ γνωστοί σάν Ὑπερκαυκάσιοι. Στήν Ἀφρική ὑπάρχει κράτος πού φέρει τήν ὀνομασία Ἄνω Βόλτα.

Πρόκειται γιά τήν πρώην γαλλική ἀποικία Μπουρκίνα Φάσο, πού εἶχε πρωτεύουσα τήν εὐπρόφερτη πόλη Οὐαγκαντουγκού. Ἀπ’ ὅ,τι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κανείς ἀνά τή γῆ δέν χρησιμοποιεῖ τόν ὅρο Ἄνω-Βολτιανοί. Τό τί θέλω νά πῶ ὁ νοήμων ἀναγνώστης τό συλλαμβάνει στό λεπτό. Ἄν ἀναγνωρίσουμε κι ἐμεῖς τούς Σκοπιανούς σάν Μακεδόνες, ὑπό τό κάλυμμα κάποιου λεκτικοῦ φερετζέ, ὅπως τό Transjordania,τελικά μέ ἕνα ἐλαφρό φύσημα κάποιας πολιτικῆς ἀναταραχῆς θά μείνει στούς Σκοπιανούς τό ὄνομα Μακεδονία καί σέ μᾶς θά ἀπομείνει τό στίγμα ὅτι, ἐφαρμόζοντας τάχα μεγαλοϊδεατική πολιτική, κατακτήσαμε (τό γράφει σχολικό μας βιβλίο) τίς ἀρχαῖες κοιτίδες καί τά ἐδάφη τῆς πραγματικῆς Μακεδονίας. Μοιραῖα καί ὡς ἱστορική καί πολιτιστική παρουσία, ἡ Μακεδονία θά ἀφελληνισθεῖ. Πάμπολλοι ἀρχαιολόγοι μας καί ἐπίσημοι ἱστορικοί ἀναφέρουν τό ὄνομα τῆς Μακεδονίας μέ ἕναν τρόπο ψυχρό σάν νά ὁμιλοῦν γιά κάποια ἰνδιάνικη φυλή.

Σέ διεθνῆ συνέδρια ἀκοῦνε σκοπιανόφρονες συναδέλφους τους νά ὀνομάζουν τά Σκόπια Μακεδονία καί δέν τολμοῦν νά ἀντιδράσουν, φοβούμενοι μήπως τούς ποῦν ἐθνικιστές ἤ κυρίως μήπως δέν τούς καλέσουν στό ἑξῆς στά διεθνῆ ἐπιστημονικά συνέδρια, ὅπου γίνονται σπουδαῖες ἀνακοινώσεις, ὅπως, γιά παράδειγμα, πόσα «δέ» καί πόσα «καί» χρησιμοποιεῖ ὁ Ἰωάννης τῶν Εὐαγγελίων καί πόσα ὁ Ἰωάννης τῆς Ἀποκαλύψεως καί ἔτσι, λόγω ἀριθμητικῆς διαφορᾶς, νά ἀποδειχθεῖ ὅτι εἶναι τό ἴδιο πρόσωπο πού ἔγραψε τά δύο ἱερά βιβλία. Ἀλλά τά ἴδια καί χειρότερα ὑφίσταται καί ὁ γερο-Ὅμηρος.

Δυστυχῶς, μετά ἀπό μιά ἔξαρση τόν πρῶτο καιρό, ὁ ἐπιστημονικός καί εὐρύτερα ὁ πνευματικός κόσμος μας ἔχει βουλιάξει ἕνα μέτρο πιό κάτω ἀπό τήν ἀποστολή του. Κάποιοι συγγραφεῖς μοῦ λένε ὅτι φοβοῦνται νά ἐκφραστοῦν μήπως καί τούς ποῦν... ἐθνικιστές. Οἱ Τοῦρκοι, οἱ Σκοπιανοί, οἱ Ἀλβανοί δικαιοῦνται νά κάνουν ἐθνικισμό, νά διεκδικοῦν μέρος τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας καί τῆς ἑλληνικῆς ἐπικράτειας καί μόνον ἐμεῖς δέν ἔχουμε δικαίωμα νά μιλήσουμε γιά τά ἐθνικά μας δικαιώματα, ὑπό τό κράτος μιᾶς ἐκφοβιστικῆς Γκεστάπο, πού κυριαρχεῖ σέ πολλά κανάλια, στόν Τύπο καί στό διαδίκτυο. Μετά τά θριαμβικά συλλαλητήρια, γιά λίγο ἐσιώπησαν. Τώρα ἐπανέρχονται μέ τή μάσκα τοῦ ρεαλιστῆ. « Καί τί ἔγινε, ἄν τά Σκόπια ὀνομασθοῦν Μακεδονία; Θά ἔχουμε καλύτερη ἐπικοινωνία καί περισσότερα τουριστικά ὀφέλη». Ὡραῖος ρεαλισμός! Μέ τήν ἀτελῆ ἐνδιάμεση συμφωνία, περισσότερα κέρδη εἶχαν οἱ Σκοπιανοί, πού ἀπορρόφησαν μεγάλο μέρος ἑλληνικῶν ἐπιχειρήσεων καί μάδησαν τοῦ κόσμου τά λεφτά τά καζῖνα τους καί ή διακίνηση ναρκωτικῶν.

Ἔχω ἄπειρες φορές καί μέ τά βιβλία μου «Τό ἀγκάθι τῶν Σκοπίων» καί «Ἡ ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας» ἀναφερθεῖ στό γεωγραφικό στίγμα τῆς Μακεδονίας ἀλλά καί τῆς περιοχῆς τῶν Σκοπίων. Δέν θά ἤθελα νά ἐπανέλθω σ’ αὐτό. Ἀλλά πρό καιροῦ ἔλαβα ἀπό τόν ὁμότιμο καθηγητή τῆς Βυζαντινῆς Ἀρχαιολογίας κ. Σωτ. Καδᾶ δύο φωτοτυπίες ἀθωνικῶν χαρτῶν καί χειρογράφων (οἱ φωτοτυπίες ἀπό τίς ἐκδόσεις Μίλητος), ὅπου στό ἕνα χειρόγραφο εἰκονίζεται ὁ χάρτης τῆς Δακίας ἤ Ἄνω Μοισίας, ἐντός τοῦ ὁποίου περιλαμβάνεται καί ἡ πόλη Σκοῦποι (τά νῦν Σκόπια). Πρόκειται γιά χειρόγραφο πού ἀπόκειται στή Μονή Βατοπεδίου (655, φφ.39β-40ο) καί χρονολογεῖται ἀπό τά τέλη τοῦ 13ου μέχρι τίς ἀρχές τοῦ 14ου αἰῶνα. Προφανῶς, πρόκειται γιά μεταγραφή ἀπό τή γεωγραφία τοῦ Κλαύδιου Πτολεμαίου. Ὁ ἄλλος χειρόγραφος χάρτης τῆς ἴδιας περίπου ἐποχῆς (ἀπόκειται καί αὐτός στή Μονή Βατοπεδίου, 655, φ. 40β) περιέχει τόν χάρτη τῆς Μακεδονίας καί ἐντός αὐτῆς ὅλα τά πολίσματα καί τίς πόλεις τῆς περιοχῆς. Ὅμως, ὁ χάρτης ἐκτείνεται καί σέ ἄλλες ἑλληνικές περιοχές καί φθάνει μέχρι τήν Κρήτη. Ὅπως μοῦ σημειώνει ὁ κ. Σωτ.Καδᾶς, σχετικά μέ τήν πόλη Σκοῦποι ( Σκόπια), «δέν ὑπάρχει πουθενά στή Μακεδονία ἡ παραπάνω πόλη». Δίνουμε πρός δημοσίευση τούς χάρτες αὐτούς γιά νά ἔχουν καί οἱ ἀναγνῶστες μας γνώση καί εὐελπιστῶ καί οἱ πλέον δύσπιστοι νά πειστοῦν ὅτι τά Σκόπια δέν ἦταν ποτέ Μακεδονία.

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, 3/6/2018

Κυριακή, 24 Ιουνίου 2018

ΤΙΠΟΤΕ ΔΕΝ ΤΕΛΕΙΩΣΕ, ΤΩΡΑ ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΟΛΑ



Κωνσταντίνος Χολέβας – Πολιτικός Επιστήμων

Τίποτε δεν τελείωσε για τη Μακεδονία μας. Τώρα αρχίζει ο αγώνας για να μην κυρωθεί από το ελληνικό Κοινοβούλιο η επιβλαβής και ετεροβαρής συμφωνία, η οποία υπεγράφη στις Πρέσπες. Τα βήματα είναι τα εξής και κάπου μπορεί -και εύχομαι- να υπάρξει εμπόδιο.

Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο λαός των Σκοπίων θα εγκρίνει τη Συμφωνία στο δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου. Έστω κι αν ο Ζάεφ χαρακτηρίσει συμβουλευτική και όχι δεσμευτική τη λαϊκή ετυμηγορία, θα είναι πολύ δύσκολο να προχωρήσει εάν βρει απέναντί του μία σημαντική πλειοψηφία.

Είναι επίσης δύσκολο να επιτύχει τη συνταγματική αναθεώρηση, διότι απαιτούνται τα 2/3 των μελών του Κοινοβουλίου. Ο Ζάεφ ελέγχει μόνο τους 69 από τους 120 βουλευτές, όπως φάνηκε κατά την κύρωση της Συμφωνίας από τη Βουλή των Σκοπίων.

Εάν τελικά έλθει στο Ελληνικό Κοινοβούλιο η συμφωνία πρέπει να καταψηφισθεί. Τότε θα είναι νομικώς άκυρη. Και θα αποφύγουμε την ταπείνωση να αναγνωρίσουμε «μακεδονική» γλώσσα και εθνότητα. Θα αποφύγουμε τον εξευτελισμό να αλλάξουν τα σχολικά μας βιβλία, τα ονόματα των Μουσείων μας, τα τραγούδια μας, οι ονομασίες των προϊόντων μας.

Η Συριζαϊκή Αριστερά πολλά χρόνια περίμενε αυτή την αναγνώριση, μάς λέει ο Νίκος Φίλης. Ενώ το ΚΚΕ επιδεικνύοντας σύνεση έχει αποστασιοποιηθεί από τα τραγικά λάθη του στο Μακεδονικό ζήτημα, η κυβερνώσα Αριστερά εμπνέεται από τους «Σλαβομακεδόνες» αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού της περιόδου 1946-49. Ενώ εμείς στα εφηβικά μας χρόνια διαβάζαμε για τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο, τον Παύλο Μελά και για τα Μυστικά του Βάλτου, εκείνοι μεγάλωσαν θαυμάζοντας τον Τίτο, ο οποίος κατασκεύασε το «μακεδονικό έθνος», και τον Στάλιν, ο οποίος είπε στον Βούλγαρο Γκεόργκι Ντιμιτρόφ: «Δεν υπάρχει συνείδηση μακεδονικού έθνους. Αλλά όπως κατασκευάσαμε έθνος Λευκορώσων, έτσι και ο Τίτο θα κατασκευάσει έθνος Μακεδόνων».

Επιδεικνύουν βιασύνη, ασεβούν προς τις διαμαρτυρίες και την πικρία της μεγάλης πλειοψηφίας του λαού μας και συλλαμβάνονται συνεχώς αδιάβαστοι. Χαρακτηριστικά ο κ. Φίλης δήλωσε ότι ακόμη και η φράση «η Μακεδονία είναι μία και ελληνική» θα θεωρείται έκφραση αλυτρωτισμού. Δηλαδή ο αείμνηστος Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής, που έλεγε αυτή τη φράση, θα καταγράφεται στα νέα σχολικά βιβλία ως … Έλληνας ακραίος εθνικιστής και πολεμοχαρής; Ας σοβαρευτούμε λίγο. Και ας διαβάσει προσεκτικά ο κ. Φίλης τις συνθήκες του 1912-13 για να δει ότι με τη λήξη των Βαλκανικών Πολέμων δεν διανεμήθηκαν τα εδάφη της Μακεδονίας, αλλά οι ευρωπαϊκές επαρχίες της Οθωμανικής Τουρκίας. Το ότι η Ελλάς ελέγχει μόνον το 51% της ιστορικής Μακεδονίας είναι ανακριβές. Πουθενά στη συνθήκη του Λονδίνου (Μάιος 1913) ή στη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (Ιούλιος 1913) δεν γίνεται τριχοτόμηση της Μακεδονίας.

Με τη βοήθεια του Θεού θα απορρίψουμε την απαράδεκτη συμφωνία.

Άρθρο στην ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 24.6.2018

Το Άξιον Εστίν, Παναγία η Καρυώτισσα, Η εφέστια εικόνα του Πρωτάτου



Πρόλογος Ιεράς Κοινότητος Αγίου  Όρους Άθω

«Την Εικόνα σου, Θεοτόκε, περικυκλούντες
Χαίρομεν, ως δι’ αυτής τειχιζόμενοι»
(Ακολουθία της λιτανείας της Δευτέρας του Πάσχα)

Η διαχρονική και σημερινή πραγματικότης του Αγίου Όρους, η ιστορία του όλη, περιγράφεται ως συσπείρωσις γύρω από την Εικόνα της Θεοτόκου και συγχρόνως περιτείχισίς του από αυτήν.

Τα ίχνη των πρώτων μεμονωμένων ασκητών του ορεινού όγκου του δυσβάτου και σχεδόν ακατοικήτου τότε Άθωνος χάνονται μέσα εις τα βάθη της ιστορίας των πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων. Η ιστορία όμως της άκρης αυτής της μακεδονικής γης, την οποίαν σήμερον γνωρίζομεν ως «Άγιον Όρος», αρχίζει κατ’ ουσίαν όταν η Αθωνική Χερσόνησος αποκτά θεσμικήν υπόστασιν και αναγνωρίζεται ως ενιαίον όλον με κεντρικήν διοίκησιν και αντιπροσώπευσιν.

Ο ναός του Πρωτάτου και η Κοινότητα απο το έργο "Άθως Είκοσι μία ξυλογραφίες σε όρθιο ξύλο χαραγμένες απο τον ζωγράφο χαράκτη Γ. Μόσχο" Αθήνα 1985.

Δώδεκα αιώνες παρήλθον πλέον από την κρίσιμον εκείνην καμπήν της ιστορίας, μετά την οποίαν ο Άθως αρχίζει να προικίζεται σταδιακώς με ειδικόν προνομιακόν καθεστώς αυτοδιοικήσεως. Τούτο έκτοτε συνιστά θεμέλιον λίθον της παραδόσεώς του και κύριον όργανον της διατηρήσεώς του εν ακμή επί μακράν σειράν αιώνων δια μέσου παντοίων περιστάσεων και εξελίξεων, αλλά και εγγύησιν διά το μέλλον του. Η δύναμίς του έγκειται εις τας ισχυράς βάσεις του: Την πνευματικότητα και την αναφοράν των πάντων εις την Θεομήτορα.

Καθ’ όλον το υπερχιλιόχρονον τούτο διάστημα μέχρι σήμερον τα συστατικά στοιχεία της κεντρικής συνενώσεως του Άγίου Όρους παραμένουν κατά βάσιν αναλλοίωτα: Ο Πρώτος (σήμερον η Ιερά Κοινότης), αι Καρυαί, το Πρωτάτον, η εικών της Θεοτόκου.

Η Αθωνική Χερσόνησος είναι διάσπαρτος από θαυματουργούς εικόνας, κυρίως μάλιστα της Θεοτόκου, περισσότερον ή ολιγώτερων γνωστάς, εις τα ιστορικά και σεβάσμια Ιερά Σκηνώματά της Έκάστη εξ αυτών κέκτηται ιδίαν χάριν και θαυμαστήν ιστορίαν, ωρισμέναι δε αποτελούν αντικείμενα μεγίστης ευλαβείας ανά τον Ορθόδοξον κόσμον. Η Υπεραγία Θεοτόκος του Πρωτάτου είναι όμως κάτι το διαφορετικόν διά το ίδιον το Άγιον Όρος.

Ο κοινός βίος του Αγίου Όρους από της πρώτης αρχής του μέχρι σήμερον συσπειρώνεται γύρω από το Παλλάδιον του Κέντρου του, την επισημό τατην των εικόνων του, την «Παναγίαν Καρυώτισσαν», όπως τούτο, διά πρώτην φοράν τοσούτον τεκμηριωμένως, αναλύεται και εις τα κείμενα του τεύχους αυτού. Είναι η αποτύπωσις της συλλογικής συνειδήσεως των αγιορειτών, το κατ’ εξοχήν ιερόν σύμβολον του Κοινού, της πνευματικής και διοικητικής ενότητός του, ενώπιον του οποίου λαμβάνουν χώραν όσαι επίσημοι πράξεις αφορούν την ιδίαν την θεσμικήν υπόστασιν του Αγίου Όρους.

Εγκαθιδρυμένη εις το ιερόν σύνθρονον του Βήματος του Πρωτάτου, αποτελεί την «Επίσκοπον του Όρους», ως «Έφορος και Προστάτις του Λειμώνος» της και των αφωσιωμένων εις αυτήν (βλ. Ακολουθίαν Ι. Εικόνος).

Δικαίως λοιπόν θα ηδύνατο η «Καρυώτισσα» να νοηθή ευρύτερον και ως «Αθωνίτισσα». Πριν από χίλια έτη άλλωστε η πρώτη σωζομένη μολυβδίνη σφραγίς του Πρώτου φέρει ως επιγραφήν την επίκλησιν «Υπεραγία Θεοτόκε του Άθωνος», εκτύπωμα της οποίας βλέπομεν εις το οπισθόφυλλον του παρόντος τεύχους.

Από τους βυζαντινούς ακόμη χρόνους μεγαλειώδης, συμβολοκή και επισημοτάτη λατρευτική εκδήλωσις του Όρους υπήρξεν η λιτανεία του Πρωτάτου την Δευτέραν του Πάσχα με προεξάρχουσαν της πομπής την Παναγίαν την «Καρυώνυμον». Επιπροσθέτως κατά τους τελευταίους αιώνας ανεπτύχθη και ελαμπρύνθη εις την Παναγίαν του Πρωτάτου ο εορτασμός κατά την 11ην Ιουνίου του θαύματος της παραδόσεως του Αρχαγγελικού ύμνου «Άξιον Εστίν» εις τον μοναχόν του Κελλίου εν τω Λάκκω του «Άδειν» πλησίον των Καρυών. Ο εορτασμός αυτός έλαβεν τοιαύτην αίγλην, ώστε σήμερον πλέον η πάνσεπτος αύτη εικών να είναι γνωστή ανά την οικουμένην με την ονομασίαν του «Άξιον Εστίν».

Και όντως άξιον είναι να μακαρίζεται εις το Περιβόλιόν της η Πανάμωμος Μήτηρ του Κυρίου, άξιον είναι και οι τεταγμένοι εις την διακονίαν του Υιού της αγιορείται μοναχοί να απολαμβάνουν την παράκλησιν και την ευλογίαν της.

Η ευλογία της Θεοτόκου εφύτευσεν και έθρεψεν τον αθωνικόν μοναχισμόν.

Η ευλογία της Θεοτόκου ανέδειξεν αυτόν εις συγκροτημένην Μοναστικήν Πολιτείαν, επροίκισεν με προνίμια και ελευθερίας και συνετήρησεν και θα συντηρή διά των αιώνων αλώβητον.

Την ευλογίαν της Θεοτόκου κομίζει το Άγιον Όρος εις τον κόσμον.

Αι θαυματουργοί εικόνες κατά παγίαν τάξιν δεν εξέρχονται του Αγίου Όρους. Κατά την τελευταίαν όμως 35ετίαν αι απαιτήσεις των συγχρόνων καιρών επέτρεψαν την σπανίαν έξοδον, κατά τρόπον προνομιακόν, της εικόνος της Υπεραγίας Θεοτόκου του «’Αξιον Εστίν» και μόνον. Το γεγονός τούτο προϋποθέτει όλως ειδικάς εθνικοθρησκευτικάς περιστάσεις και ανάγκας, αλλά και παρουσίαν, κατά παράδοσιν, συνήθως συσσώμου της Ι. Κοινότητος, και σηματοδοτεί τι το επισημότατον, εξαίρετον, μοναδικόν και αποκλειστικόν.

Μετά το πρόσφατον δράμα του σεισμού της 7ης Σεπτεμβρίου 1999 εις την Αττική η ευαίσθητος ακοή του αγιορειτικού κόσμου αφουγκράσθη με συγκίνησιν την αγωνίαν του λαού, την κλήσιν των καιρών, δι’ ενεργόν συμπαράστασιν εις το έργον της αντιμετωπίσεως των συνεπειών της καταστροφής. Ούτω η καθ’ ημάς Ιερά Κοινότης του Αγίου Όρους άθω έλαβεν την μεγάλην απόφασιν κατ’ εξαίρεσιν, εις ανταπόκρισιν προς προηγουμένην πρόσκλησιν της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, να συμπράξη εις το αντίστοιχον έργον της, κομίζουσα την ευλογίαν, πνευματικήν και υλικήν, της Παναγίας του «Άξιον Εστίν» εις Αθήνας τον Οκτώβριον του 1999. Πρόκειται περί πνευματικής χειρονομίας, απευθυνομένης προς όλους, την Εκκλησίαν της Ελλάδος, την Ελληνικήν Πολιτείαν, τον ελληνικόν λαόν.

Τούτο απετέλεσεν και την αφορμήν της εκδλοσεως του παρόντος λιτού και περιεκτικού τεύχους, εις τους συντελεστάς του οποίου, εξαιρέτους επιστήμονας και γνησίους φίλους του Αγίου Όρους και της Θεοτόκου, οφείλομεν θερμάς ευχαριστηρίους και συγχαρητηρίους ευχάς.

Εάν η όλη προσπάθεια αυτή συντελέση ώστε κάποιοι να νιώσουν την Υπεραγίαν Θεοτόκον του Άθωνος από την ακρότομον κορυφήν του να εφαπλοί την στοργικήν σκέπην της επί τον λαόν του Θεού, τούτο θα θεωρήσωμεν μεγίστην αντιμισθίαν και ανάπαυσιν

Άπαντες οι εν τη κοινή Συνάξει Αντιπρόσωποι και Προϊστάμενοι των είκοσιν Ιερών Μονών του Αγίου Όρους Άθω.
Άγιον Όρος στο κέντρο ο ναός του Πρωτάτου, Ξυλογραφία. Τέλος 17ου -αρχές 18ου αιώνα

Το Άξιον Εστίν – Ιστορία – Λατρεία (ΚΡΙΤΩΝ ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ Διευθυντής Ερευνών ΙΒΕ/ΕΙΕ

Η λειτουργική ζωή και οι δραστηριότητες της κεντρικής διοίκησης της μοναστικής πολιτείας του Άθω, από την εποχή της  εμφάνισης της στο προσκήνιο της ιστορίας, πρίν από τον 10ο αιώνα και ώς σήμερα, εκτυλίσσονται γύρω από ένα χώρο λατρείας που δεν είναι άλλος από το ναό του Πρωτάτου στις Καρυές. Η ιστορία του ναού, όπως είναι εύλογο, συνδέεται άμεσα με την παρουσία της λατρευτικής εικόνας, της Θεοτόκου «Άξιον Εστίν», που φυλάσσεται στο ιερό βήμα επάνω στο σύνθρονο του ναού. Ναός και εικόνα αποτελούν τα ιερά σύμβολα της πνευματικής και διοικητικής ενότητας του συνόλου των Αγιορειτών, για τους οποίους διοίκηση και λατρεία αλληλοεμπεριχωρούνται δημιουργώντας μια λειτουργική και δυναμική σχέση.

Σύμφωνα με το Βίο του αγίου Αθανασίου του Αθωνίτου, όταν ο Λέων Φωκάς, αδελφός του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά και δομέστικος των Σχολών της Δύσης (δηλαδή στρατηγός) έφθασε, περί τα τέλη του 959, στο Όρος για προσκύνημα, βρήκε στις Καρυές ένα ναό, μικρό και στενόχωρο, ανεπαρκή για να καλύψει τις ανάγκες των μοναχών που συνεχώς πλήθαιναν (ός πάνυ βραχύτατος ων πολλήν παρείχε τοις γέρουσι στενοχωρίαν εν ταις συνάξεσι). Μέσω του οσίου Αθανασίου, οι μοναχοί των Καρυών απέσπασαν από το στρατηγό την υπόσχεση για την οικοδόμηση ενός νέου ναού. Λίγα χρόνια αργότερα, περί το 964, πάλι μεσολάβηση του οσίου, ο Λέων πραγματοποίησε την υπόσχεσή του, ο ναός που ανήγειρε ήταν πολύ μεγαλύτερος και ωραιότερος από τον παλαιό και κοσμήθηκε με μαρμάρινο τέμπλο.

Δεν υπάρχει καμία ασφαλής μαρτυρία για το χρόνο οικοδόμησης του ναού του Πρωτάτου που επισκέφθηκε ο Λέων. Πρόσφατα υποστηρίχθηκε ότι πρώτος κτίτωρ του ναού υπήρξε ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ’ (856-866). Η σχετική μαρτυρία παραδίδεται από τον Δομετιανό, βιογράφο των ιδρυτών της μονής Χιλανδαρίου αγίων Συμεών και Σάββα, είναι πολύ μεταγενέστερη από το γεγονός (μέσα 13ου αιώνα) και δεν επιβεβαιώνεται από καμία άλλη πηγή. Επιπλέον, στην Παρρησία του Πρωτάτου, που συντάχθηκε στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα και πιθανόν αντικατέστησε παλαιότερη φθαρείσα, τα ονόματα των βυζαντινών αυτοκρατόρων που μνημονεύονται αρχίζουν από τον Βασίλειο Α’, διάδοχο του Μιχαήλ. Τούτο σημαίνει ότι στην παλαιότερη Παρρησία ή (αν δεν υπήρξε τέτοια και η παρούσα είναι η πρώτη που συντίθεται με βάση την προφορική παράδοση) τουλάχιστον στη συλλογική μνήμη των Αθωνιτών οι ευεργετήσαντες το Πρωτάτο βασιλείς αρχίζουν από τον ιδρυτή της Μακεδονικής δυναστείας.

Η οικοδόμηση του παλαιού ναού του Πρωτάτου είναι λογικό να σχετίζεται με τη συγκρότηση του πρώτου αντιπροσωπευτικού σώματος εγκρίτων μοναχών που πρέπει να τεθεί χρονολογικά στις τελευταίες δεκαετίες του 9ου αιώνα. Είναι γνωστό, βέβαια, ότι ο Πρώτος του Άθω, που εδρεύει στις Καρυές, μνημονεύεται για πρώτη φορά το 908. Είναι ο ευλαβέστατος μοναχός Ανδρέας και πρώτος ησυχαστής του αυτού περιωνύμου όρους, που αναφέρεται σε επικυρωτικό έγγραφο του Λέοντος Στ’ του Σοφού. Δεν γνωρίζουμε αν ο Ανδρέας είναι ο πρώτος μοναχός που αναλαμβάνει το αξίωμα. Και αν ακόμη τα πράγματα έχουν έτσι, και μόνον η εμφάνισή του στη χρονική αυτή στιγμή προϋποθέτει τη λειτουργία, τουλάχιστον για μερικές δεκαετίες, κάποιας μορφής κεντρικής οργάνωσης, η οποία καταλήγει στην επιλογή ενός προσώπου για την άσκηση ενός έστω και υποτυπώδους διοικητικού λειτουργήματος. Και είναι επίσης αυτονόητο ότι η λειτουργία οποιουδήποτε είδους μοναστικής συνάξεως (λαύρας ή σκήτης, όπως αυτές λειτούργησαν ήδη από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια στην έρημο της Αιγύπτου, και ακόμη μονής ή κελλίου ή συνόλου κελλίων) δεν νοείται χωρίς την ύπαρξη ενός, έστω και ταπεινού, κέντρου λατρείας. Το 908, ο μοναχός Ανδρέας ασφαλώς θα αναδείχθηκε Πρώτος από μία συνέλευση μοναχών που συνήλθε μέσα σε ένα ναό. Επομένως, παρά τις εύλογες επιφυλάξεις, που μόνον η αρχαιολογική σκαπάνη πιθανόν να άρει, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ένας ναός, στην ίδια ακριβώς θέση που βρίσκεται η σημερινή εκκλησία του Πρωτάτου, υφίστατο τουλάχιστον στις τελευταίες δεκαετίες του 9ου  αιώνα.

Η παλαιότερη μαρτυρία ότι ο ναός είναι αφιερωμένος στη Θεοτόκο παραδίδεται στο Βίο του οσίου Πέτρου του Αθωνίτη, που συγγράφηκε πιθανότατα μεταξύ 970 και 980. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι αυτή ήταν και η αρχική αφιέρωση. Και ασφαλώς η αφιέρωση ενός ναού προϋποθέτει και την ύπαρξη μιάς λατρευτικής εικόνας, η οποία δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την εικόνα της Θεοτόκου, η οποία ως εκ της θέσεώς της στον κεντρικό ναό των Αθωνιτών γίνεται η εφέστια εικόνα του Αγίου Όρους. Η υπάρχουσα σήμερα εικόνα της Θεοτόκου είναι μία θαυμάσια παλαιολόγεια, που χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 13ου αιώνα και φέρει την επιγραφή «Μ[ήτη]ρ Θ[εο]υ η Καριώτησα». Ωστόσο, εικόνα με την ίδια επωνυμία υπάρχει στο Πρωτάτο ήδη στις αρχές του 13ου αιώνα. Ο προμνημονευθείς Δομετιανός, περιγράφοντας το προσκύνημα του αγίου Σάββα στο Πρωτάτο το 1229 αναφέρει ότι ο άγιος προσήλθε στο ναό και προσκύνησε την εικόνα της Θεοτόκου της Καρυώτισσας. Ο Δομετιανός συγγράφει το Βίο των Συμεών και Σάββα το 1264, ως παλαιός Αγιορείτης, όμως, περιγράφει κάτι το οποίο γνωρίζει και ο ίδιος και ασφαλώς υπάρχει πολύ πρίν από αυτόν. Πέρα όμως από τη μαρτυρία του σέρβου μοναχού, που είναι και η παλαιότερη, ως τώρα, γνωστή για την επωνυμία της Θεοτόκου του Πρωτάτου ως «Καρυώτισσας», ο ίδιος ο τύπος της εικόνας της Θεοτόκου Ελεούσας παραπέμπει σε ακόμη παλαιότερη εποχή. Είναι, επομένως, δυνατόν να Διατυπωθεί η βάσιμη υπόθεση ότι η αρχική λατρευτική εικόνα της Θεοτόκου θα ανήκε τουλάχιστον στον 10ο αιώνα και πολύ σύντομα θα απέκτησε την επωνυμία της Καρυώτισσας. Και η εικόνα αυτή, φθαρμένη από την πολυετή λατρευτική χρήση, αντικαταστάθηκε στα τέλη του 13ου αιώνα από άλλη παρόμοια. Η προσωνυμία της Θεοτόκου του Πρωτάτου ως Καρυώτισσας είναι ευρύτατα διαδεδομένη στον Άθω στα βυζαντινά χρόνια. Παραδίδεται σε μεγάλο αριθμό κτητορικών σημειωμάτων λειτουργικών χειρογράφων του ναού. Αποκαλείται «πανύμνητος, θεία και αμόλυντος Κόρη η Καρυώνυμος» ή «των Καρεών». Η συχνότατη αυτή ευλαβής αναφορά αντανακλά συγρόνως τη φήμη αλλά και το σεβασμό που ενέπνεε η εικόνα.

Η επωνυμία της εικόνας «Άξιον Εστίν» συνδέεται με την καταγραφή του θαύματος που επιτελέσθηκε από τον αρχάγγελο Γαβριήλ μπροστά στην εικόνα, η οποία βρισκόταν σε ένα κελλί κοντά στις Καρυές. Σήμερα γνωρίζουμε το πρωτότυπο κείμενο της καταγραφής του θαύματος από το αυτόγραφο χειρόγραφο του συντάκτη του, που είναι ο Πρώτος του Αγίου Όρους Σεραφείμ. Το περιεχόμενό του είναι το εξής:

Σε ένα κελλί της σκήτης των Καρεών, στο μεγάλο λάλλο του Άδειν, ζούσε ένας γέροντας ιερομόναχος με τον υποτακτικό του. Κάποιο απόγευμα Σαββάτου ο γέροντας πήγε στο Πρωτάτο για τη συνήθη αγρυπνία. Αργά το Βράδυ ένας ξένος οδοιπόρος κτύπησε τη θύρα του κελλίου. Ο μοναχός τον δέχθηκε και τον οδήγησε, κατά το έθος, στην εικόνα της Θεοτόκου. Εκεί ο ξένος έψαλε με εξαίσια μελωδία τον άγνωστο ως τότε στους μοναχούς αρχαγγελικό ύμνο «Άξιον Εστίν». Έκπληκτος ο μοναχός από την εξαίσια ψαλμωδία του ζήτησε να γράψει τον ύμνο. Μην έχοντας χαρτί προσκόμισε μία πλάκα, όπου ο ξένος, που δεν ήταν άλλος από τον αρχάγγελο Γαβριήλ, θαυματουργικά, σύροντας τον δάκτυλο έγραψε τον ύμνο και κατόπιν έγινε άφαντος. Η πλάκα μεταφέρθηκε στη σύναξη και στον Πρώτο, ο οποίος με τη σειρά του την έστειλε στην Κωνσταντινούπολη, με γράμματα για τον αυτοκράτορα και τον πατριάρχη. Από τότε και ο λάκκος έλαβε την ονομασία λάκκος του Άδειν (δηλαδή ψάλλειν).

Η καταγραφή του θαύματος από τον Πρώτο Σεραφείμ έγινε στις πρώτες δεκαετίες του 16ου αιώνα και, πάντως, πριν από το 1516. Και τούτο γιατί η διήγηση έχει μεταφρασθεί στη ρωσική από τον Μάξιμο τον Γραικό, ο οποίος ασφαλώς γνώρισε το κείμενο κατά τη δεκαετή παραμονή του στο Άγιον Όρος, πρίν από την αποδημία του στη Ρωσία (1505/6-1516). Ωστόσο, το θαύμα πρέπει να κυκλοφορεί στον Άθω πολύ πρίν από τον 16ο αιώνα, και ο Σεραφείμ καταγράφει μία προϋπάρχουσα προφορική παράδοση. Ο λάκκος του Άδειν είναι καθιερωμένο τοπωνύμιο ήδη στην αρχή του 16ου  αιώνα. Μνημονεύεται ως τόπος της περιοχής των Καρυών στον οποίο μάλιστα υπάρχουν κελλία, σε έγγραφο του Πρώτου και της συνάξεως του 1500/1. Εξάλλου, είναι κοινός τόπος ότι διηγήσεις θαυμάτων ή άλλων θαυμαστών γεγονότων μεταφέρονται ως προφορική παράδοση πολλές φορές για αιώνες πριν καταγραφούν.

Ο Σεραφείμ είναι γνωστός Αγιορείτης. Η παρουσία του στον Άθω μαρτυρείται πριν από τον Μάιο του 1496, οπότε συντάσσει έγγραφο του Πρώτου Ιγνατίου, και οπωσδήποτε ως τα τέλη του 1548, όταν συνθέτει το Βίο του οσίου Θεοφίλου του Μυροβλύτου (8 Ιουλίου). Δεν είναι μοναστηριακός μοναχός. Ζει στο κελλίο του Κωφού, που βρίσκεται μέσα στον οικισμό των Καρυών, και δραστηριοποιείται στο χώρο του Πρωτάτου και της διοίκησης του Αγίου Όρους. Είναι παρών και αναμιγνύεται στην επίλυση ενδοαγιορειτικών υποθέσεων και για περισσότερα από σαράντα χρόνια (πριν από το 1496 και ως το 1539) συντάσσει λεγγραφα κυρίως αποφάσεων Πρώτων. Συνθέτει αγιολογικά κείμενα συγχρό νων του αγίων, όπως του διάσημου κωδικογράφου Θεοφίλου του Μυροβλύτου και του Διονυσίου του εν Ολύμπω, τους οποίους γνωρίζει προσωπικά, συμβάλλοντας στην καθιέρωση της μνήμης τους, καταγράφει θαυμαστά γεγονότα που συνέβησαν στον Άθω και αντιγράφει Βίους αγίων, κυρίως Αθωνιτών, όπως του Κοσμά Ζωγραφίτου και του Νεκταρίου του Καρεώτου. Τον Ιανουάριο του 1538 αναλαμβάνει το αξίωμα του Πρώτου του Αγίου Όρους και φέρει τον τίτλο του πατριαρχικού πρωτοσύγκελου, που του απονεμήθηκε πιθανότατα από τον πατριάρχη Ιερεμία Α’. Ο τελευταίος επισκέφθηκε πολλές φορές το Άγιον Όρος και ασφαλώς θα συναντήθηκε με τον δραστήριο μοναχό. Ο τίτλος του πατριαρχικού πρωτοσύγκελλου δόθηκε, απ’ όσο είναι γνωστό, μόνο σε έναν ακόμη Πρώτο, Τον Γαβριήλ, σύγχρονο και φίλο του Σεραφείμ, μιάν από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της εποχής, ο οποίος ανήλθε στο αξίωμα αυτό πέντε φορές από το 1515 ως τα τέλη του 1538. Ως Πρώτος, ο Σεραφείμ, σύμφωνα με προσωπική του μαρτυρία, ανοικοδόμησε εκ βάθρων τους νάρθηκες, το κωδωνοστάσιο και ιστόρησε το ναό του Πρωτάτου «εκτός και εντός». Στον ίδιο ναό αφιέρωσε και αντίγραφο της εφεστίας εικόνας. Συμπερασματικά, ο Σεραφείμ είναι ο κατεξοχήν μοναχός που εστιάζει τις δραστηριότητες του στην κοινή ανώτατη αρχή των Αθωνιτών, πασχίζοντας, μαζί με τον Πρώτο Γαβριήλ, να δώσει αίγλη στο θεσμό του Πρώτου που έφθινε.

Η διήγηση του Σεραφείμ για το θαύμα της εικόνας άρχισε ταχύτατα να αναπαράγεται και παραδίδεται σε πολλά χειρόγραφα που χρονολογούνται ως τον 18ο αιώνα. Ο πρώτος διασκευαστής της, ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, επεξεργάσθηκε και εκαλλώπισε φιλιλογικά το κείμενο του Σεραφείμ, αφήνοντας όμως ουσιαστικά αναλλοίωτο το περιεχόμενό του. Νεότερη διασκευή περιέχεται στην ακολουθία που συνέταξε για το θαύμα ο ιεροδιάκονος Βενέδικτος ο Συμιακός, το 1837, μετά από αίτηση των εκκλησιαστικών του  Πρωτάτου. Ο λόγιος αυτός μοναχός της μονής Αγίου Παντελεήμονος, στο «συναξάριο» της ακολουθίας, επεξεργάσθηκε την αφήγηση του Νικοδήμου και δημιούργησε ένα νέο κείμενο. Σε αυτό πρόσθεσε την πληροφορία ότι το θαύμα συνέβη επί βασιλείας Βασιλείου και Κωνσταντίνου των πορφυρογεννήτων, υιών Ρωμανού, επι πατριαρχείας Νικολάου Χρυσοβέργη, το 980.

Η ανάμνηση του θαύματος άρχισε να εορτάζεται, άγνωστο πότε, με πανήγυρη στο ναό του Πρωτάτου στις 11 Ιουνίου. Μνεία του δεν υπάρχει στα γνωστά συναξάρια ή μηναία της βυζαντινής περιόδου, ούτε ακόμη και σε χειρόγραφα μηναία που αντιγράφηκαν για χρήση σε μοναστήρια του Άθω. Η παράλειψη αυτή δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία. Τα λειτουργικά βιβλία της εκκλησίας είναι κατεξοχήν συντηρητικά βιβλία και δεν επιδέχονται εύκολα προσθήκες. Χειρόγραφα με όμοιο περιεχόμενο, που αντιγράφηκαν και σε αγιορειτικά ακόμη μοναστήρια, πολύ μετά τον 16ο αιώνα, ακολουθούν τη χειρόγραφη παράδοση των βυζαντινών μηναίων και συναξαρίων χωρίς προσθήκες. Το θαύμα καταχωρίσθηκε, όμως, ως μνεία στα έντυπα μηναία του 16ου αιώνα. Στα έντυπα αυτά, ιδίως μετά τα μέσα του αιώνα, αρχίζουν να παρεισφρύουν ως προσθήκες απλές αναγραφές, χωρίς να συνοδεύονται από αντίστοιχη ακολουθία ή συναξαριακό κείμενο, για τη μνήμη αγίων ή θαυμάτων που δεν υπάρχουν στα μηναία, ο εορτασμός τους όμως είναι ήδη καθιερωμένος ευρύτερα. Έτσι, σε έντυπο μηναίο του Ιουνίου του 1568, στις 11 Ιουνίου, αναγράφεται: Τη αυτή ημέρα η σύναξης του Αρχαγγέλου Γαβριήλ εν τω Άδειν. Στην εκκλησιαστική πρακτική αυτό σημαίνει προγενέστερη καθιέρωση σημαντικού εορτασμού, προφανώς στο Άγιον Όρος και ειδικότερα στην ευρύτερη περιοχή των Καρυών. Είναι πολύ πιθανόν, ο ίδιος ο Σεραφείμ, καταγράφοντας το θαύμα, να επανέφερε στο εορτολόγιο του διοικητικού κέντρου των Αθωνιτών έναν παλαιότερο εορτασμό που εν τω μεταξύ είχε ατονήσει.

Πέραν του εορτασμού της Συνάξεως του Αρχαγγέλου Γαβριήλ στις 11 Ιουνίου, κορυφαία εκδήλωση τιμής προς την εικόνα της Θεοτόκου αποτελεί η λιτάνευσή της κατά τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα σε όλη την περιοχή των Καρυών. Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς καθιερώθηκε η ετήσια αυτή τελετή, αναμφίβολα πάντως ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο.

 Το σωζόμενο τυπικό (τάξις) της λιτανείας χρονολογείται στον 16ο αιώνα, αποτελεί όμως επεξεργασμένη μορφή μιάς αρχικής ακολουθίας των βυζαντινών χρόνων, εφόσον μνημονεύεται στάση της λιτανείας στη μονή Αλυπίου, που έπαυσε να υφίσταται ως μονή ήδη τον 15ο αιώνα, και το κελλί του Αγίου Αντωνίου [του Ξύστρη] αναφέρεται ως μονή, κάτι που ίσχυε μόνο στους βυζαντινούς χρόνους.

Ο συμβολισμός της εικόνας ως ενοποιητικού στοιχείου όλων των μοναχών του Αγίου Όρους αντανακλάται στο συναξαριακό κείμενο που περιέχεται στην ακολουθία της λιτανείας και διαβάζεται ως ανάγνωσμα στην τράπεζα του Πρωτάτου, κατά τη διάρκεια του γεύματος μετά το πέρας της εκκλησιαστικής ακολουθίας. Πρόκειται για «Διήγηση» δύο θαυμαστών γεγονότων που συνέβησαν κατά τη λιτάνευση της εικόνας, που τοποθετούνται χρονικά στις πρώτες δεκαετίες του 16ου αιώνα.

Το 1508, όταν η λιτανεία έκανε την προβλεπόμενη από το τυπικό στάση στο διονυσιάτικο κελλί του Αγίου Στεφάνου, οι μοναχοί του κρύφθηκαν και δεν βγήκαν να συμμετάσχουν στην τελετή. Το ίδιο βράδυ καταρρακτώδης βροχή και χαλάζι κατέστρεψαν ολοσχερώς όλα τους τα κτήματα, ενώ έμειναν ανέπαφες οι καλλιέργειες των υπόλοιπων Καρυών. Για την πράξη τους δέχθηκαν τα επιτίμια του πρώην πατριάρχη Νήφωνος Β’, που εσχόλαζε στη μονή Διονυσίου, και τον επόμενο χρόνο συμμετείχαν με ιδιαίτερο ζήλο στη λιτανεία του Πρωτάτου.

Λίγα χρόνια αργότερα, οι μοναχοί της μονής Κουτλουμουσίου αποχώρησαν από την τελετουργία λέγοντας «ημείς μοναστήριον μέγιστον εσμέν και οφείλομεν ιδίως λιτανεύειν». Η τιμωρία ήταν άμεση, αλλόφυλοι πειρατές έκαψαν το καραβοστάσιο και το καράβι της μονής. Προσωρινά επανήλθαν στην κοινή λατρευτική εκδήλωση του Πρωτάτου. Μετά από μερικά χρόνια, η νέα άρνηση τους επέφερε περισσότερα δεινά. Η νεόδμητη τράπεζα και τα άλλα κτίσματα της μονής καταστράφηκαν σαν τα τείχη της Ιεριχούς. Το κακό σταμάτησε με την οριστική επάνοδό τους στη λιτανεία.
Η λιτανεία της εικόνας "Άξιον Εστίν" Πάσχα 1964

Οι δύο διηγήσεις αποσκοπούν στο να φρονιματίσουν τους ασεβούντες απέναντι στην εικόνα-σύμβολο του συνόλου της μοναστικής κοινότητας, αλλά και να αναδείξουν την ιερότητα του διοικητικού της κέντρου. Όλοι οι Αγιορείτες, μοναστηριακοί και κελλιώτες, πρέπει να γνωρίζουν ότι η περιφρόνηση του Πρωτάτου και των λατρευτικών του εκδηλώσεων, η τάση εσωστρέφειας και η απομάκρυνση από τα κοινά του Άθω επισύρουν τη θεία τιμωρία.

Η πολλαπλών συμβολισμών πολύωρη λιτανεία συνεχίζεται ως σήμερα και ακολουθεί, με μικρές διαφοροποιήσεις, την ίδια διαδρομή, όπως στα βυζαντινά χρόνια. Συμμετέχουν η Ιερά Επιστασία, οι πολιτικές αρχές του Αγίου Όρους, μεγάλος αριθμός ιερομονάχων και διακόνων καθώς και πλήθος μοναχών και προσκυνητών.

Στη σύγχρονη ιστορία, η συλλογική αντίληψη των Αγιορειτών ότι η εικόνα της Θεοτόκου «Άξιον Εστίν» είναι το κατεξοχήν κοινό ιερό σύμβολο, ενώπιον και εν ονόματι του οποίου λαμβάνονται και επικυρώνονται όλες οι κρίσιμες αποφάσεις που αφορούν την υπόσταση του Αγίου Όρους, καταφαίνεται από τα γεγονότα που ακολύθησαν την απελευθέρωση του Αγίου Όρους από τον οθωμανικό ζυγό.

Το πρόβλημα της κυριαρχίας του ιερού τόπου δεν έληξε με την παρουσία στη χερσόνησο του ελληνικού στόλου τον Νοέμβριο του 1912. Το 1913, η ρωσσική κυβέρνηση έφερε το θέμα του κάθε στώτος του Αγίου Όρους στη Διάσκεψη του Λονδίνου, ζητώντας να υιοθετηθεί ένας τρόπος διοίκησης που κατέλυε κυριολεκτικά όλους τους αιωνόβιους αγιορειτικούς θεσμούς και άφηνε το Όρος στην απόλυτη κυριαρχία των Ρώσων. Συγχρόνως, με διμερείς συνομιλίες έπεισε την ελληνική κυβέρνηση να δεχθεί να αποσύρει τα ελληνικά στρατεύματα από τον Άθω, να υιοθετήσει την αρχή της ουδετερότητάς του και την ανάληψη της προστασίας του απ’ όλα τα ορθόδοξα κράτη.

Οι μοναχοί αντέδρασαν άμεσα στην επαπειλούμενη διεθνοποίηση του τόπου. Στις 3 Οκτωβρίου 1913, συγκάλεσαν το ανώτατο θεσμικό όργανο της μοναστικής πολιτείας, την Έκτακτη Διπλή Σύναξη. Μετά την κρίσιμη συνεδρίαση, οι αντιπρόσωποι των μονών κατήλθαν στο ναό του Πρωτάτου και στάθηκαν «ενώπιον της εφεστίου και θαυματουργού εικόνος της Υπεραγίας Θεοτόκου «Άξιον Εστίν». Με την επίκληση της μαρτυρίας της, όλοι, πλήν των Ρώσων, υπέγραψαν το συνταχθέν «Ιερόν ψήφισμα» στο οποίο διακηρύσσεται ότι η μοναστική πολιτεία του Άθω «αποκρούει εντόνως ως ολεθρίαν διά την περαιτέρω εξέλιξιν του μοναχικού βίου εν Αγίω Όρει την ιδέαν της διεθνοποιήσεως, ή ουδετεροποιήσεως, ή συγκυριαρχίας, ή συμπροστασίας, ή όπως άλλως ήθελέ τις ονομάσει την τάσιν πολιτικής εκμεταλλεύσεως του Ιερού Τόπου ημών, θεωρεί δε το ιερόν έδαφος του ΆγίουΌτους αναποσπάστως ηνωμένον μετά του όλου εδάφους του Ελληνικού Βασιλείου».
Το "Άξιον Εστίν" 13ος αιώνας.

Η Παναγία Άξιον Εστίν / Η εικόνα (ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΑΒΛΑΚΗΣ Δρ. Βυζαντινολόγος)

Η εικόνα της Παναγίας «Άξιον Εστίν» είναι η πιο γνωστή και η περισσότερο τιμημένη του ναού του Πρωτάτου. Φυλάδδεται σε ειδικό ξύλινο προσκυνητάρι πίσω από την αγία Τράπεζα, πάνω στο σύνθρονο του ιερού βήματος του ναού, και είναι καλυμμένη με αργυρή επένδυση. Παλαιότερα η εικόνα ήταν μαυρισμένη από την πολυκαιρία και την κάπνα. Μετά τον πρόσφατο καθαρισμό της αποκαλύφθηκαν, σε καλή σχετικά κατάσταση, οι μορφές της Παναγίας και του Χριστού, που συνοδεύονται από τις επιγραφές: Μ[ΗΤΗ]Ρ Θ[ΕΟ]Υ Η ΚΑΡΙΩΤΗCΑ – Ι[ΗCOY]C XICTO]C και η επιγραφή στο ειλητάριο: ΠΝ[ΕΥΜ]Α Κ[ΥΡΙΟ]Υ ΕΠ ΕΜΕ ΟΥ ΕΙΝ[ΕΚΕΝ ΕΧΡΙCEN ME] (Λουκ. 4,18).

Η Παναγία κρατεί τον Χριστό στην αγκαλιά της και σκύβει ελαφρά για να ακουμπήσει το μάγουλό της στο δικό του. Το αριστερό της χέρι περνά κάτω από τα πόδια του Χριστού και έχει ανάμεσα στα δάκτυλα την άκρη του ιματίου του. Το δεξί κρύβεται κάτω από το Παιδίον και εμφανίζεται στην άλλη πλευρά να κρατεί το μισάνοικτο ενεπίγραφο ειλητάριο. Σε αντίθεση προς την Παναγία, ο μικρός Χριστός παρουσιάζεται με ζωηρή κίνηση. Το αριστερό πόδι απλώνεται μπροστά και το δεξί λυγίζει στο γόνατο και γυρίζει προς τα πίσω. Το αριστερό του χέρι περνά κάτω από το μαφόριο της Παναγίας, και το δεξί απλώνεται με έντονη κίνηση για να ακουμπήσει στην άκρη του ειληταρίου που κρατεί η Παναγία.

Ανάλογη είναι η κίνηση όλου του σώματός του την οποία ακολουθούν και οι πτυχώσεις των ενδυμάτων του.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί ο τρόπος που έχει αποδοθεί η σάρκα των μορφών. Στο πρόσωπο της Παναγίας και του Χριστού τα χαρακτηριστικά είναι ήρεμα, οι χρωματικοί τόνοι έχουν ομαλές διαβαθμίσεις. Αντίθετα, τα άκρα του Χριστού πλάθονται με έμφαση στην απόδοση των μυών και του σωματικού όγκου που τονίζεται όχι με τις χρωματικές διαβαθμίσεις αλλά με τα γραμμικά περιγράμματα. Αυτά αποδίδουν έντονα κάθε μυική σύσπαση που φθάνει και σε βαθμό περαμόρφωσης, όπως στα πέλματα και τα γόνατα.

Η προσωνυμία «Κερυώτισσα» της Παναγίας συναντάται εδώ για μοναδική φορά, απ’ όσο τουλάχιστον γνωρίζω, και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το όνομα αυτό δόθηκε από τον αρχικό αγιογράφο για να τονισθεί ο τοπικός χαρακτήρας της εικόνας των Καρυών, όπως συμβαίνει και σε άλλες περιπτώσεις. Το επίθετο πάντως αυτό δεν συνοδεύει τα νεότερα αντίγραφα της εικόνας, ούτε του Πρώτου Σεραφείμ (16ος αιώνας) ούτε του Νικηφόρου (1797), που βρίσκονται στο Πρωτάτο. Πιθανή αιτία της παράλειψης αυτής θα μπορούσε να θεωρηθεί η αδυναμία ανάγνωσης του αρχικού ονόματος από την κάπνα και την πολυκαιρία που θα την είχε ήδη καλύψει κατά τον 16ο αιώνα, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ο ιδιαίτερος σεβασμός σε μία θαυματουργή εικόνα που έπρεπε να φυλάσσεται ως έχει.
Το "Άξιον Εστίν" (λεπτομέρεια) 13ος αιώνας

Από εικονογραφική άποψη, ο τύπος είναι αυτός της Παναγίας του Κύκου, μια παραλλαγή δηλαδή της Ελεούσας η Γλυκοφιλούσας που φυλάσσεται στη μονή Κύκου στην Κύπρο. Στα γνωστά παραδείγματα τόσο η Παναγία όσο και ο Χριστός παρουσιάζονται στην ίδια στάση και με τις ίδιες κινήσεις, στοιχεία που φαίνεται ότι κατάγονται από τη σκηνή της Υπαπαντής. Ιδιαίτερη σχέση παρατηρείται στην εικονογραφικά χαρακτηριστική ενδυμασία του Χριστού, με το άνοιγμα του χιτωνίσκου στο λαιμό, με τη γνωστή εικόνα της Παναγίας του Κύκκου από το Σινά, που χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 13ου αιώνα.

Η ιστορία της εικόνας της Παναγίας του Πρωτάτου είναι μεγάλη και ανάγεται σε απροσδιόριστη ακόμη εποχή, αφού στο Βίο του οσίου Πέτρου του Αθωνίτη, που συγγράφηκε πιθανότατα μεταξύ 970 και 980, μαρτυρείται ναός της Θεοτόκου που κατά πάσα πιθανότητα ήταν ο ναός του Πρωτάτου, αφιερωμένος εξαρχής στην Παναγία. Στο ναό αυτόν θα υπήρχε και εικόνα της Παναγίας, στην οποία θα απέδιδαν ιδιαίτερη τιμή, αφού επρόκειτο για την εφέστια εικόνα όλων των αγιορειτών. Η παράδοση, που αποτελεί βασικό στοιχείο για την τοπική ιστορία, συνδέει τη σημερινή εικόνα της Παναγίας με την εμφάνιση του αρχαγγέλου Γαβριήλ σε κελλιώτη μοναχό στην περιοχή του Άδειν. Ο αρχάγγελος, προσποιούμενος τον ξένο οδοιπόρο, έφτασε στο κελλί και έψαλλε τον ύμνο «Άξιον Εστίν» τόσο καλά, ώστε ο μοναχός του ζήτησε να γράψει σε πλάκα, πράγμα που έκαμε ο αρχάγγελος με το δάκτυλό του.

Τα τεχνοτροπικά στοιχεία της εικόνας -η φυσιοκρατική απόδοση των μορφών, η δήλωση της παρουσίας του σωματικού όγκου, το έκδηλο πάθος στις κινήσεις και η ποιότητα της έκφρασης- οδηγούν αβίαστα στην ένταξη της εικόνας στην τέχνη της εποχής των Παλαιολόγων. Το καλλιτεχνικό αυτό ρεύμα αντιπροσωπεύεται στο Όρος κυρίως από τη ζωγραφική στο Πρωτάτο (π.1290), στο καθολικό του Βατοπεδίου (1312) και στο καθολικό του Χιλανδαρίου (π.1320). Εκτελέσθηκαν τότε μεγάλης κλίμακας ζωγραφικά έργα, τα οποία όχι μόνο θεωρούνται σταθμός στην ιστορία της βυζαντινής τέχνης, αλλά αποτέλεσαν πρότυπα για άλλους καλλιτέχνες και αντιγράφηκαν σε νεότερες εποχές.

Την εποχή αυτή των Παλαιολόγων είναι γνωστό ότι έγινε στις Καρυές ένα από τα μεγαλύτερα έργα της βυζαντινής ζωγραφικής, η αγιογράφηση του Πρωτάτου από τον Πανσέληνο, σύμφωνα με τη σχετική παράδοση. Αυτή ακριβώς η συγκυρία υποβάλλει την ιδέα της απόδοσης της εφέστιας εικόνας του Αγίου Όρους στον πιο φημισμένο ζωγράφο της εποχής. Οι σωματικές παραμορφώσεις, που επισημάνθηκαν στη μορφή του μικρού Χριστού, η έντονη κίνηση και ο τονισμός του σωματικού όγκου με τις ακραίες αποδόσεις των λεπτομερειών, οδηγούν στο έργο του Πανσέληνου ή του εργαστηρίου του, όπως φαίνεται από τη σύγκριση με τη ζωγραφική του Πρωτάτου και του καθολικού του Βατοπεδίου. Η ανάθεση της ζωγραγικής του κεντρικού ναού του Άθω στον Πανσέληνο από τους τότε Πατέρες τεκμηριώνει χωρίς αμφιβολία την εμπιστοσύνη τους στον έμπειρο αγιογράφο, που ακόμη και σήμερα εντυπωσιάζει με την τέχνη του. Και είναι πολύ πιθανόν ότι στον ίδιο καλλιτέχνη εμπιστεύθηκαν τη δημιουργία μιας φορητής εικόνας για τις ανάγκες του κεντρικού αγιορειτικού ναού, εξαρχής ή σε αντικατάσταση παλαιότερης που είχε ήδη φθαρεί. Κατά τον 16ο αιώνα, ο Πρώτος Σεραφείμ παράγγειλε αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας «Άξιον Εστίν» του 13ου αιώνα. Το αντίγραφο αυτό ακολουθεί τα ζωγραφικά ρεύματα της κρητικής σχολής της εποχής του 16ου αιώνα, και οι ομοιότητες με το πρωτότυπο περιορίζονται στον εικονογραφικό τύπο. Στο επόμενο χρονολογικά αντίγραφο, που φιλοτεχνήθηκε από τον Καρεώτη αγιογράφο Νικηφόρο το 1797, ο εικονογραφικός τύπος παραμένει ο ίδιος με το πρωτότυπο του 13ου αιώνα, αλλά στην τεχνική και την τεχνοτροπία ακολουθεί τα χαρακτηριστικά της τέχνης της εποχής του. Και αυτή ακριβώς η επανάληψη του εικονογραφικού τύπου της αρχικής εικόνας αποδεικνύει την αμείωτη εκτίμηση και το σεβασμό προς το πρωτότυπο.
Το "Άξιον Εστίν με αργυρή επένδυση του 1856 

Το Άξιον Εστίν / Η αργυρή επένδυση της εικόνας /Γ. Οικονομάκη – Παπαδοπούλου Ιστορικός Τέχνης

Από τα έργα εκκλησιαστικής αργυροχοΐας του 19ου αιώνα στο Πρωτάτο το πιο σημαντικό είναι ασφαλώς η επένδυση, το «κόσμημα» του παλλαδίου των Καρεών, της Παναγίας Καρυώτισσας. Η επένδυση αποτελείται από μονοκόματο ασημένια έλασμα με επιχρυσώσεις, που αφήνει ακάλυπτα πόνο τα πρόσωπα της Θεοτόκου και του Χριστού. Από χωριστά ελάσματα λεχουν κατασκευασθεί το στέμμα της Θεοτόκου, οι άγγελοι δεξιά και αριστερά της και τα χερουβείμ στις γωνίες. Ο χρυσοχός, σε γενικές γραμμές, ακολουθεί τον τύπο της δεξιοκρατούσας Παναγίας του Κύκκου, που είναι ζωγραφισμένη σε ολόκληρη την επιφάνεια του ξύλου και φέρει την επιγραφή: Η ΚΑΡΙΩΤΗΣΑ. Ο εικονογραφικός τύπος της Παναγίας στο κάλυμμα παρουσιάζει μεγαλύτερες συγγένειες με αγιορειτικά χαρακτικά, κυρίως του πρώτου μισού του 19ου αιώνα, που αποδίδουν αυτή την ίδια εφέστια των Καρεών εικόνα με την προσωνυμία «Η ΕΛΕΟΥΣΑ» και επιγραφή με μνεία στον ύμνο «Άξιον Εστίν». Ο χαρακτηριστικός κοντός πέπλος της Κυκκώτισσας είναι στην επένδυση διάσπαρτος με μικρά ανάγλυφα ανοικτά άνθη και το μαφόριό της με λεπτά ανθοφόρα κλαδιά, ανάλογα με εκείνα που κοσμούν τον ελισσόμενο βλαστό στο φωτοστέφανό της. Οι γονατισμένοι σε σύννεφα άγγελοι, δεξιά και αριστερά της, κρατούν στο ένα χέρι άνθη, ενώ με το άλλο δείχνουν το στέμμα της, λοσμημένο με σχηματικά φυτικά θέματα και πολύχρωμες πέτρες από υαλόμαζα. Ο μικρός Χριστός στην αγκαλιά της μητέρας του φορεί χιτώνα με ανασηκωμένα μανίκια και πλατύ σφικτό ζωνάρι και κρατεί ανοικτό ειλητάριο, όπου είναι χαραγμένη η ρήση του Ησαΐα (ξα’,1) στην οποία αναφέρεται και ο Χριστός στο κατά Λουκάν ευαγγέλιο «ΠΝΕΥΜΑ / ΚΥΡΙΟΥ / ΕΠ ΕΜΕ / ΟΥ ΕΝΕΚΕ[Ν] / ΕΧΡΙΣΕ ΜΕ / ΕΥΑΓΓΕΛΗ/ΣΑΣΘΑΙ / ΠΤΩΧΟΙΣ ΑΠΕΣΤΑ/ΛΚΕ ΜΕ / ΗΑΣΑ/ΣΘΕ ΤΟΥΣ ΣΝ/ΤΕΤΡΙ/ΜΕΝΟΥΣ / ΤΗ ΚΑΡ/ΔΙΑ» (4,18). Την παράσταση συνοδεύει η χαραγμένη επιγραφή Η ΚΑΡΟΙΟΤΙΣΑ, οι σχετικές συντομογραφίες ΙΣ ΧΡ και ΜΡ ΘΥ είναι εγγεγραμένες σε φροντισμένα ροκοκό πλαίσια.

Η βρεφοκρατούσα Θεοτόκος αποτελεί εδώ το κύριο, κεντρικό πρόσωπο του εικονογραφικού συνδυασμού των θεμάτων Ρίζα Ιεσσαί και «Άνωθεν οι Προφήται» που, σε μικρογραφία, αναπτύσσονται στο περιθώριο του καλύμματος. Έχει μάλιστα προστεθεί ξύλινο πλαίσιο στην εικόνα, ώστε η επιφάνειά της να μεγαλώσει, για να χωρέσει στην επένδυση το νέο εικονογραφικό σχήμα, χωρίς να αλλάξει η κλίμακα της Θεοτόκου. Οι βλαστοί της κληματίδας που εκφύεται από τον κοιμισμένο γέροντα Ιεσσαί (ΙΕΣΕ), στο κέντρο της κάτω πλευράς του καλύμματος, ανεβαίνουν στις κάθετες πλευρές του και πλαισιώνουν δώδεκα μετάλλια με προτομές προφητών. Καθένας από αυτούς κρατεί στο ένα χέρι συμβολικό, σχετικό με τη Θεοτόκο, αντικείμενο, αναφερόμενο και στο ειλητάριο που κρατεί στο άλλο χέρι. Οι συσχετισμοί αυτοί, βιβλικές προεικονίσεις της Θεοτόκου, είναι εμνευσμένοι από προφητικά κείμενα και θεοφάνειες που προέρχονται από μαρτυρίες των εικονιζόμενων προφητών και αποδίδονται στα κείμενα των ειληταρίων τους πολύ συνοπτικά, γιατί ο διαθέσιμος χώρος είναι ελάχιστος. Διακρίνονται ανά ζεύγη, αρχίζοντας από πάνω προς τα κάτω και από αριστερά προς τα δεξιά, οι προφήτες, Ιακώβ με την κλίμακα (ΚΛΙΜΑΚΑ ΟΥΡ[ΑΝΙΟΝ]) και Μωυσής με τις δέλτους του νόμου (ΒΑΤΟΝ ΑΚΑΤΑΦΛ[ΕΚΤΟΝ]), Δαβίδ με την κιβωτό (ΚΙΒΩΤΩΝ ΣΕ ΕΠ) και Σολομών με την κλίνη(;) (ΝΑΟΝ ΚΑΙ ΚΛΙΝΗΝ), Ααρών με τη ράβδο (ΡΑΒΔΟΝ ΒΛΑΣΤΙ[ΣΑΣΑΝ]) και Γεδεών με τον πόκο ερίου (ΠΟΚΟΝ ΘΕΟΔΡ[ΟΣΟΝ]), Ιερεμίας σε στάση ευλογίας (ΗΔΟΥ Η ΠΑΡΘΕ[ΝΟΣ]) και Ησαΐας με λαβίδα (ΛΑΒΙΔΑ ΗΝΘΡΑ[ΚΑ]), Ιεζεκιήλ με την πύλη (ΠΥΛΗΝ Κ[Ε]ΚΛΟΙΣΜΕ[ΝΗΝ]) και Δανιήλ με το όρος (ή λίθο) (ΛΙΘΟΝ ΚΑΙ ΟΡΟΣ), Αββακούμ με το όρος (ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟ) και Ζαχαρίας μρ τη λυχνία (ΛΥΧΝΙΑΝ ΕΠΤΑΦ[ΩΤΟΝ]).
Στο πλαίσιο της σύνθεσης, στην πάνω πλευρά, μέσα στα σύννεφα του έναστρου ουρανού, εικονίζεται έκτυπη η Αγία Τριάδα (Η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ). Ο Πατήρ και ο Υιός, μεταξύ δύο αρχαγγέλων, είναι καθισμένοι δεξιά και αριστερά της σφαίρας του κόσμου, ενώ το Άγιο Πνεύμα ως περιστερά κατεβαίνει ανάμεσά τους. Στο άκρο της κάτω οριζόντιας πλευράς είναι χαραγμένη η επιγραφή: ΜΝΗΣΘΗΤΙ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΘΕΟΤΟΚΕ, Η ΠΡΟΣΤΑΤΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΟΥ ΑΘΩ ΠΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΙΣ ΣΚΗΤΕΣΙ ΚΑΙ ΚΕΙΛΛΕΙΟΙΣ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΑΧΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΩΝ ΤΟΥ ΚΟΣΜΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΥ ΤΑΥΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΣ ΚΑΙ Α/ΞΙΩΣΟΝ ΠΑΝΤΑΣ ΤΙΣ ΟΥΡΑΝΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΕΤΕΧΝΕΙΤΕΥΘΗ ΔΙΑ ΧΙΡΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΥΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΝΙΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΑΩΛΣΤ. ΕΤΟΣ ΕΝ ΤΗ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ, ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟΥ 1836 ΕΤ[ΕΙ].

Η εικονογραφική σύνθεση στην επένδυση, αναφέρεται στη συνέχεια μεταξύ της Παλαιάς και της Νέας Διαθήκης και αποδίδει τη βασική δογματική αρχή, την Ενσάρκωση του Λόγου μέσω της Θεοτόκου και, κατ’ επέκταση, τη σωτηρία. Οι αρχές αυτές εκφράζονται με τις βιβλικές προεικονίσεις της Θεοτόκου, σύμφωνα με τους προφήτες που περιλαμβάνονται στη Ρίζα του Ιεσσαί, κατά τη ρήση του Ησαΐα, «και εξεύσεται ράβδος εκ της ρίζης Ιεσσαί, και άνθος εκ της ρίζης αναβήσεται και αναπαύσεται  επ’ αυτόν πνεύμα του Θεού»(ια’,1-3). Αναφορά στην πλήρωση της προφητείας του Ησαΐα αποτελεί το κείμενο στο ειλητάριο που κρατεί ο Χριστός Εμμανουήλ στον κόλπο της μητέρας του(Λουκ. Δ’,17-22) αυτή συνέλαβε «τον ομοούσιον Πατρί και Θείω Πνεύματι, Υιόν και Λόγον του Θεού… Τη του Πνεύματος επελεύσει του παναγίου», όπως επιβεβαιώνει η παράσταση της Αγίας Τριάδας, ψηλά, στο κέντρο του πλαισίου.

Αυτός ο εικονογραφικός συνδυασμός απαντά στη μεταβυζαντινή περίοδο, με αρκετές παραλλαγές, στη ζωγραφική, ατην ξυλογλυπτική, και στην κεντητική. Αργυρές επενδύσεις με το ίδιο δογματικό περιεχόμενο είναι γνωστές κυρίως από τον 17ο αιώνα και εξής, όπως εκείνη της εικόνας που ο Ματθαίος Μπασαράμπ, βοεβόδας της Μολδαβίας (1632-1654), αφιέρωσε στη μονή Χιλανδαρίου και της Παναγίας Σουμελά. Μιάν άλλη, ενδιαφέρουσα εκδοχή, προσφέρει η εικόνα που είναι ζωγραφισμένη από τον Βίκτωρα στο λάβαρο του Μοροζίνι και θεωρείται ότι αποδίδει την καλυμμένη με ασήμι Παναγία Μεσοπαντίτισσα, παλλάδιο του Αγίου Τίτου στον Χάνδακα της Κρήτης. Από τον 18ο αιώνα και εξής, οι εικονογραφικοί αυτοί συνδυασμοί είναι πιο συχνοί, δεν είναι όμως σαφές πότε ο χρυσοχόος ακολουθεί υπάρχοντα σχήματα ή πότε δημιουργεί δικές του συνθέσεις. Χαρακτηριστικό δείγμα της τάσης αυτής, της δημιουργίας νέων εικονογραφικών συνθέσεων, αποτελεί το αργυρεπίχρυσο εικονίδιο της βρεφοκρατούσας Παναγίας του Martvili (10ος – 11ος αιώνας), που είναι ένθετο ως κεντρικό θέμα σε νεότερο πλακίδιο (1787) με ανάγλυφη Πίζα Ιεσσαί. Βλαστός ή κληματίδα με παραστάσεις προφητών με ή χωρίς την παρουσία του Ιεσσαί πλαισιλωνει τη Θεοτόκο σε δύο εικόνες της μονής Παναχράντου της Άνδρου (1763 και 1795), σε εκείνη της μονή του Μεγάλου Σπηλαίου (1795) και στη Μυρελαιώτισσα του Πατριαρχικού ναού του Αγίου Κωνσταντίνου στα Ιεροσόλυμα. Αλλά  και τις θαυματουργές εικόνες του Αγίου Όρους λαμπρύνουν ανάλογες επενδύσεις, όπως την Παναγία «Τριχερούσα», της μονής Χιλανδαρίου, την Οδηγήτρια της μονής Ξενοφώντος (1815) και την «Παραμυθία» (1859) της μονής Βατοπεδίου.

Για την απόδοση της Καρυώτισσας ο χρυσοχός Ιωάννης Αινίτης εφαρμόζει τις αρχές διακόσμησης των καλυμμάτων εικόνων του 18ου αιώνα, όπως αυτές είχαν διαμορφωθεί στις πρώτες δεκαετίες του, με κύριο εκπρόσωπο τον χρυσοχό Ιωάννη Πελοποννήσιο, που έδρασε στο Ανατολικό Αιγαίο. Εκεί, η παρουσία των προφητών σε εικόνες της Θεοτόκου περιορίζεται στις γωνίες. Τα υπόλοιπα όμως χαρακτηριστικά, όπως τα διάσπαρτα με άνθη ενδύματα της Θεοτόκου, ο ανθισμένος βλαστός στο φωτοστέφανό της, οι άγγελοι που τη στέφουν και τα φροντισμένα πλαίσια με τις συντομογραφίες, συνέχισαν να αναπαράγονται και στη διάρκεια του 19ου αιώνα. Από πλευράς τεχνοτροπίας, στην εκτέλεση του άνθινου διακόσμου ακολουθείται εδώ γραμμή λιγότερο φυσιοκρατική από εκείνη του πρώτου μισού του 18ου αιώνα, καθώς χρησιμοποιούνται τα μέσα του ροκοκό, που εκφράζεται με τα μικρά τριαντάφυλλα και τα πλαίσια των επιγραφών. Στο περιθώριο, αντίθετα, η λεπτή διακριτική κληματίδα, που περιβάλλει τα επίχρυσα μετάλλια με τους προφήτες, συνδέει την επένδυση με τα έργα αργυροχοΐας και χαρακτικής της περιόδου. Στο κλίμα της εποχής ανήκει και το στέμμα της Θεοτόκου. Παρά τις κάποιες αδεξιότητες στο σχέδιο, η εργασία στην επένδυση είναι φροντισμένη, όπως τεκμηριώνουν η εναλλαγή των επιπέδων που διαφοροποιούν το ανάγλυφο και η έξαρση των μορφών και των λεπτομερειών με τις επιχρυσώσεις για τη δημιουργία χρωματικών εντυπώσεων. Ωστόσο, λείπουν η ενότητα και η συνολική αντίληψη, αδυναμίες που χαρακτηρίζουν άλλωστε και άλλα έργα του 19ου αιώνα.

Η επένδυση της εικόνας της προστάτιδος του Αγίου Όρους, είναι, σύμφωνα με την επιγραφή, συλλογικό αφιέρωμα αγιορειτών ιερομονάχων και μοναχών. Φιλοτεχνήθηκε στη μονή Βατοπεδίου, με επιμέλεια του δραστήριου αρχιμανδρίτη Διονυσίου Αινίτη. Με τη δική του φροντίδα εμπλουτίσθηκε μετά το 1830 το σκευοφυλάκιο της μονής Βατοπεδίου με αρκετά νέα σκεύη, σε αντικατάσταση όσων είχαν χαθεί στη διάρκεια της τουρκικής κατοχής. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι επενδύσεις των θαυματουργών βατοπεδινών εικόνων, της Αντιφωνήτριας, της Εσφαγμένης και της Παραμυθίας, αλλά και άλλα έργα, την κατασκευή των οποίων ανέθεσε σε Αινίτες χρυσοχούς, όπως στους Κωνσταντίνο και Γεώργιο, και, για το παλλάδιο των Καρεών, στον Ιωάννη. Λίγο αργότερα, το 1839, ο Ιωάννης Αινίτης φιλοτέχνησε και τη συγγενή τεχνοτροπικά με το «Άξιον Εστίν» επένδυση της Παναγίας Κουκουζέλισσας στη μονή της Μεγίστης Λαύρας όπου, με μικρές διαφορές στις λεπτομέρειες, επανέλαβε και την ίδια διακοσμητική αντίληψη.

Η Αίνος, κτισμένη σε περιοχή όπου υπερτερούσε το ελληνικό στοιχείο, στις εκβολές του πλωτού ποταμού Έβρου, στη συμβολή χερσαίων και θαλάσσιων δρόμων, αποτελούσε, ως τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, σημαντικό ναυτικό και εμπορικό κέντρο, οργανωμένο σε συντεχνίες. Τα σωζόμενα έργα από τα τέλη του 18ου και τις δύο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, που υπογράφονται από Αινίτες χρυσοχούς, ακολουθούν την τάση της οθωμανικής τέχνης που είχε διαμορφωθεί γύρω στα μέσα του 18ου αιώνα, όπου κυριαρχούν οι ροκοκό συνθέσεις με τριαντάφυλλα σε ψηλό ανάγλυφο. Την τεχνοτροπία αυτή, δημοφιλή και στη διάρκεια του 19ου αιώνα, απηχούν τα έργα του Ιωάννη Αινίτη, σε απόδοση όμως πιο λιτή, περισσότερο καλλιγραφική, όπου το έντονο ανάγλυφο περιορίζεται στην ανάδειξη των κύριων μορφών, και με εμφανείς τις επιδράσεις από το χώρο της χαρακτικής, μάλιστα της αγιορειτικής, τόσο στην εικονογραφία, όσο και στις λεπτομέρειες.