Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου 2022

Ἡ ἑορτή τῆς Παγκοσμίου Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ.

 


ερομ. Καλλινίκου λιοπούλου

 

 ρχαιότερη καί λαμπρότερη φιερωμένη στόν Τίμιο Σταυρό ορτή εναι ατή τς Παγκοσμίου ψώσεώς Του, ποία νήκει στόν κύκλο τν Δεσποτικν ορτν ς πρός τό περιεχόμενο (Δεσποτικές νομάζονται ο πρός τιμήν το Δεσπότου Χριστο ορτές) καί στόν κύκλο τν κινήτων ς πρός τόν χρόνο (κίνητες νομάζονται ο ορτές ο ποες ορτάζονται σέ σταθερή κίνητη μερομηνία κατά τήν διάρκεια το μερολογιακο λειτουργικο τους).


πό πολύ νωρίς κκλησία καθιέρωσε τήν ορτή τς ψώσεως, ποία πως θά δομε καί παρακάτω ναλυτικά, συνδέεται μέ τίς δύο πίσημες νυψώσεις το Τιμίου Σταυρο, τήν πρώτη πό τόν Πατριάρχη Μακάριο στίς 14 Σεπτεμβρίου το 335 μ.Χ στά εροσόλυμα πρός ελογία καί γιασμό το πιστο λαο καί δεύτερη πό τόν Πατριάρχη Ζαχαρία στίς 14 Σεπτεμβρίου το 630 μ.Χ στερα πό τήν λεηλασία καί τήν κλοπή το Σταυρο πό τούς Πέρσες τό 629 μ.Χ καί τήν πάνοδό του πό τόν ατοκράτορα ράκλειο, λλά καί μέ τα γκαίνια το Ναο τς ναστάσεως1 .




χει διαμορφωθε ποψη2 τι κατά τήν ορτή τς ψώσεως ορτάζουμε τήν ψωση το Σταυρο πό τόν Πατριάρχη Μακάριο μέσως μετά τήν θαυματουργική ερεσή Του πό τήν βασιλομήτορα λένη τό 326 μ.Χ. ντως γία λένη, μέ τήν συνδρομή το γιο της, Ατοκράτορος Κωνσταντίνου, ρχεται στά εροσόλυμα τό 326 μ.Χ καί ερίσκει τόν Σταυρό το Κυρίου καθώς καί τόν Ζωοδόχο Τάφο3 , καί νεγείρει περίλαμπρο Ναό, πάνω στόν τόπο ταφς το Χριστο ποος γκαινιάζεται στίς 13 Σεπτεμβρίου το 335 μ.Χ πό τόν Πατριάρχη Μακάριο4. μέσως μως μετά τήν ερεση το Τιμίου Ξύλου γία λένη μαζί μέ τά μέλη τς συγκλήτου Τόν προσκυνον, πειδή μως ταν δύνατο λος λαός νά προσκυνήσει ατήν τήν μέρα, Πατριάρχης Μακάριος νλθε στόν μβωνα καί κε ψώνει τόν Σταυρό το Χριστο καί λαός βλέποντάς Τον μέ δέος καί ελάβεια ψαλε τό «Κύριε λέησον» μέ ποτέλεσμα, σύμφωνα μέ ατήν τήν σφαλμένη γνώμη , νά πικρατήσει ορτή τς ψώσεως5. Ατή μως ορτή τς ψώσεως, στερα πό τήν ερεση το Σταυρο, τήν ποία κκλησία μας τιμάει στίς 6 Μαρτίου, εναι ορτή τς Σταυροπροσκυνήσεως, πως καί θά δομε παρακάτω.


 πρώτη ψωση, πού ορτάζουμε κατά τήν μέρα τς Παγκοσμίου ψώσεως το Σταυρο τήν 14ην Σεπτεμβρίου, εναι ατή πί Πατριάρχου Μακαρίου καί συνδέεται στορικά μέ τα γκαίνια το Πανίερου Ναο τς ναστάσεως στίς 13 Σεπτεμβρίου το 335 μ.Χ. Πλθος κληρικν καί πιστν εχαν προσέλθει στά εροσόλυμα γιά νά συμμετέχουν στό μεγάλο ατό γεγονός, καί τσι Πατριάρχης Μακάριος τήν πόμενη μέρα, δηλαδή στίς 14 Σεπτεμβρίου ψώνει, γιά δεύτερη φορά στορικά, τόν Σταυρό το Κυρίου τσι στε νά Τόν δον καί νά Τόν προσκυνήσουν6. δ λοιπόν νάγεται γένεση τς ορτς τς Παγκοσμίου ψώσεως ( λεγόμενη ς «σταυροφάνεια») καί σύνδεσή της μέ τά γκαίνια το Ναο. ναφέρει χαρακτηριστικά γιος Νεκτάριος « ε καί δη πό το τους 326, καθ' ζωοποιός Σταυρός πό τς γίας λένης ερέθη, τό σωτήριον ξύλον πανηγυρικς δημοσί πό το πισκόπου προετέθη καί ς λέγει τό Βασιλειανόν Μηνολόγιον τυπώθη ες ψωσιν, οχ τον σημερινή ορτή σχε τήν ρχήν κυρίως ν εροσολύμοις τ 14 Σεπτεμβρίου 335, τις πρξεν στεραία τς μέρας, καθ΄ ν γένετο καθιέρωσις το μαρτυρίου τς ναστάσεως, τε δηλαδή γιος Σταυρός πάντων τν παρόντων πισκόπων συναιρούντων, πισήμως νυψώθη καί τ λα κ το μβωνος πεδείχθη, πρός καθιέρωσιν διηνεκος προσκυνήσεως. θεν τό πασχάλιον χρονικόν τήν προμνημονευθεσαν καθιέρωσιν προσέτι νομάζει 'τά γκαίνια τς κκλησίας το γίου Σταυρο τς μφανίσεως΄, τις εναι σημερινή ορτή»7 .


πίσης, σον φορ τήν πρώτη ατή ψωση, χουμε τήν φαρμογή τς λειτουργικς συνήθειας τς συνδέσεως μεγάλων Δεσποτικν καί Θεομητορικν ορτν μέ τά γκαίνια μεγάλων ναν πού νεγέρθηκαν στά εροσόλυμα γενικά στούς τόπους πού συνέβησαν τά γεγονότα ατά, πως παρατηρε π. Κωνσταντνος Καραϊσαρίδης8 . Γιά παράδειγμα ορτή τς Μεταμορφώσεως το Κυρίου στίς 6 Αγούστου συνδέεται μέ τήν μέρα τν γκαινίων το Ναο στό Θαβώριον ρος, ορτή τς Κοιμήσεως τς Θεοτόκου στίς 15 Αγούστου μέ τά γκαίνια το Θεομητορικο καθίσματος στά εροσόλυμα, ορτή τν Εσοδίων τς Παναγίας στίς 21 Νοεμβρίου μέ τά γκαίνια το ναο «για τν γίων» στή θέση το Ναο το Σολομντα, τσι καί ορτή τς ψώσεως συνδέεται μέ τά γκαίνια το Ναο το Σταυρο στά εροσόλυμα στίς 13 Σεπτεμβρίου το 335 μ.Χ. λλωστε ατή ποψη νισχύεται καί πό τό γεγονός τι ορτή τς ψώσεως προσέλαβε τόν χαρακτρα Δεσποτικς ορτς, κι ατό φαίνεται πό τήν καθορισθεσα τυπική διάταξη τς ορτς άν τύχει μέρα Κυριακή, τότε καταλιμπάνεται ναστάσιμη κολουθία καί ψάλλεται μόνο κολουθία τς 14ης Σεπτεμβρίου καθώς καί στόν μεθέορτο σπερινό τς ατς μέρας ψάλλεται τό μέγα προκείμενον « Θεός μν ν τ οραν...»9, πως τσι ρίζει τό Τυπικό γιά λες τίς Δεσποτικές ορτές10.


κτοτε μέ τήν πάροδο το χρόνου ορτή τν γκαινίων τς 13ης Σεπτεμβρίου τόνησε, παρόλο πού ως σήμερα χει διατηρηθε ς πλήρη κολουθία στό Μηναο το Σεπτεμβρίου11, λλά πλέον παίζει ναν προεόρτιο ορταστικό ρόλο στήν ορτή τς ψώσεως φο μπεριέχει προεόρτια μνολογία στό Σταυρό. Ατό μαρτυρεται καί πό τό γεγονός τι κατά τό διάστημα 13 ως καί 21 Σεπτεμβρίου, μνολογία τς κκλησίας μέσα πό τό λειτουργικό βιβλίο το Μηναίου το Σεπτεμβρίου ναφέρεται στό Σταυρό το Κυρίου καί χι στό γεγονός τν γκαινίων το Ναο τς ναστάσεως, τήν 13ην προεορτίως μέ καθίσματα, κανόνα καί ανους, την 14ην πλήρης κολουθία τς ψώσεως, πό τήν 15ην ως καί τήν 20ήν μεθεορτίως μέ καθίσματα, κανόνα καί ανους καί τήν 21ην μέ τήν πόδοση τς ορτς12. Ατήν τήν πί κτώ μέρες πανήγυρη καί ορτή το Σταυρο μνημονεύει στορικός ρμειος Σωζόμενος «τήσιον ταύτην ορτήν λαμπρς μάλα γει τν εροσολύμων κκλησία, ς κτώ μέρας φεξς κκλησιάζειν συνιέναι τε πολλούς σχεδόν κ πάσης τς φ' λιον, ο καθ΄ στορίαν τν ερν τόπων πάντοθεν συντρέχουσι κατά τόν καιρόν ταύτης τς πανηγύρεως»13.


σον φορ τήν δεύτερη ψωση το Σταυρο ποία τοποθετεται χρονολογικά περίπου τριακόσια τη μετά τήν πρώτη ψωση, μεταφερόμαστε στορικά στήν κστρατεία τν Περσν στήν Παλαιστίνη περί τό 614 μ.Χ. που λεηλατον τούς γίους Τόπους καί κλέβουν τόν Τίμιο Σταυρό. Ατοκράτορας ράκλειος ξεκινάει κστρατεία κατά τν Περσν περί τό 628 μ.Χ., που τούς κατατροπώνει μέ τή δύναμη το Σταυρο καί παναφέρει τόν Σταυρό στά εροσόλυμα. Συγκινητικό τό γεγονός τι φέροντας στόν μο του τό Τίμιο Ξύλο εσλθε μέ λιτανεία στό Ναό τς ναστάσεως καί Τό παρέδωσε στόν Πατριάρχη καί ν συνεχεί Πατριάρχης ψώνει Ατόν πανηγυρικά ψάλλοντας κλρος καί λαός τό πολυτίκιον τς ορτς «Σσον Κύριε τόν λαόν σου»14.


 γιος Νεκτάριος ναφέρεται κτενς σέ ατό τό γεγονός: «Χοσρόης τν Περσν ρχηγός, κατακυριεύσας τς Παλαιστίνης καί ερουσαλήμ, γαγε πολλούς χριστιανούς αχμαλώτους ες Περσίαν, ν ος καί τόν Πατριάρχην Ζαχαρίαν, ος πί 14 λα τη κατεκράτει παρ΄ ατ, συγχρόνως δέ φαρπάσας φερε μεθ΄ αυτο καί τό μισυ ξύλον το Τιμίου Σταυρο. Κατά το Χοσρόου ξεστράτευσεν Ατοκράτωρ ράκλειος καί κατετρόπωσεν ατόν λευθέρωσε τς αχμαλωσίας τόν Πατριάρχην καί τούς συναιχμαλώτους ατ καί τό ξύλον το Σταυρο. πειδή δέ Ατοκράτωρ πρίν κστρατεύσ κ Κωνσταντινουπόλεως προσέταξεν νά τελεσθ καθ΄ πασαν τήν Πόλιν δέησις πρός τόν Θεόν, ν Πατριάρχης τέλεσε μεθ΄ λου το κλήρου καί ν παρίστατο καί Ατοκράτωρ κατανυκτικς παρακολουθν καί τό πλθος τν χριστιανν καί ηχήθησαν πέρ τς νίκης το ατοκράτορος καί τν στρατευμάτων ατο, καί τς πελευθερώσεως το τιμίου ξύλου καί τν αχμαλώτων. Μετά τήν νδοξον κατά τν Περσν νίκην καί τήν πελευθέρωσιν το Σταυρο καί τν αχμαλώτων, φόρον εγνωμοσύνης τ Θε ποτίων βασιλεύςπροσέταξεν να νιαυσίως τελται νάμνησις τς καί τό δεύτερον νυψώσεως το Τιμίου Σταυρο ν εροσολύμοις τς γενομένης μετά τήν πιστροφήν ατν κ το πολέμου. δευτέρα ατη ψωσις γένετο πί Ζαχαρίου ν εροσολύμοις, κεθεν δέ καί καθ΄ λον τό κράτος καί τελται μέχρι σήμερον»15.


ρα ορτή τς ψώσεως ποκτ πλήρη λαμπρότητα μετά τήν δεύτερη στορικά ψωση τό 630 μ.Χ. πί Πατριάρχου Ζαχαρίου στά εροσόλυμα16 καί ν συνεχεί ξαπλώνεται σέ νατολή καί Δύση περί τά μέσα το 7ου αἰῶνος μ.Χ. καί καταχωρεται ς ξεχωριστή ορτή μέ πλήρη σματική κολουθία στά λειτουργικά βιβλία τς κκλησίας. Στήν ξάπλωση καί διάδοση τς ορτς συνέβαλε καί μεταφορά το Τιμίου Ξύλου πό τά εροσόλυμα στήν Κωνσταντινούπολη γιά περισσότερη σφάλεια περί τό 634-635 μ.Χ., που ταν πρωτεύουσα τς Ατοκρατορίας λλά καί λειτουργικό κέντρο τς κκλησίας17. γιος Νεκτάριος λέει χαρακτηριστικά «...πό τς ποχς μως το ρακλείου ορτή τς ψώσεως το Σταυρο κατά πάσας τάς κκλησίας τς νατολς γένετο γενικωτάτη. Συγχρόνως γένετο σπαστή καί πό το Πάπα νωρίου καί ξηπλώθη νά πάσας τάς κκλησίας τς Δύσεως»18.


Συνοψίζοντας
ορτή τς Παγκοσμίου ψώσεως νάγει τήν γένεσή της περί τίς ρχές το 4ου αἰῶνος στά εροσόλυμα, στερα πό τήν ερεση το Σταυρο το Χριστο περί τό 326 μ.Χ. πό τήν γία λένη λλά καί τά γκαίνια το Πανίερου Ναο τς ναστάσεως στίς 13 Σεπτεμβρίου το 335 μ.Χ., που τήν πόμενη μέρα 14ην Σεπτεμβρίου το 335 μ.Χ. τελεται στορική ψωση το Τιμίου Σταυρο πό τόν Πατριάρχη Μακάριο στά εροσόλυμα, καί μέ τήν πάροδο το χρόνου ξελίχθηκε χρονικά ως καί τά μέσα το 7ου αἰῶνος, που πικράτησε πλήρης κολουθία στά λειτουργικά βιβλία καί ξαπλώθηκε τοπικά στήν νατολή λλά καί στή Δύση, στερα πό τήν δεύτερη στορική ψωση το Σταυρο πό τόν Πατριάρχη Ζαχαρία στά εροσόλυμα στίς 14 Σεπτεμβρίου το 630 μ.Χ. καί τήν μεταφορά το Τιμίου Ξύλου πό τά εροσόλυμα στήν Κωνσταντινούπολη τό 634-635 μ.Χ. γιά λόγους σφαλείας.

 

1. Πρβλ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη (Πρωτοπρεσβυτέρου), «Ο ορτές το Τιμίου Σταυρο», Η΄ Πανελλήνιο Λειτουργικό Συμπόσιο Στελεχν ερν Μητροπόλεων, Τό Χριστιανικόν ορτολόγιον, 18-20 Σεπτεμβρίου 2006, σελ. 5. 


2 Βλ. Θρησκευτική καί
θική γκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), 11ος τόμος, σελ. 436.


3 «Πρώτη δέ α
τς φροντίς πρξεν ναζήτησις το Τάφου το Σωτήρος· λλ΄ο θνικοί φθόν πρός τούς Χριστιανούς κείμενοι τιμντας διαζόντως τό μνμα το Σωτρος εχον πρό πολλο δη χρόνου πιχώσει ατόν· καί να τελείως τήν μνήμην ατο ξαλείψωσιν νκοδόμησαν πί το οτω τελεσθέντος λόφου, ν τάφος το Σωτρος, ναόν τς φροδίτης καί ξόανα ν ατ στησαν» βλ. Νεκταρίου Κεφαλ Μητροπολίτου Πενταπόλεως, στορική Μελέτη περί το Τιμίου Σταυρο, ν θήναις 1912, σελ. 20.


4 Βλ. Θρησκευτική καί
θική γκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), π.π. σελ. 434-435· πρβλ. Εσεβίου Καισαρείας, Ες τόν βίον το μακαρίου Κωνσταντίνου το βασιλέως, κεφ. κη΄-λα΄, PG 20, 944-948.


5 Βλ. Θρησκευτική καί
θική γκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), 11ος τόμος, σελ. 436.


6 Βλ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη (Πρωτοπρεσβυτέρου),
π.π.


7 Βλ. Νεκταρίου Κεφαλ
Μητροπολίτου Πενταπόλεως, στορική Μελέτη περί το Τιμίου Σταυρο, ν θήναις 1912, σελ. 32.


8 Βλ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη (Πρωτοπρεσβυτέρου),
π.π.


9 Βλ. Μηνα
ον Σεπτεμβρίου, ποστολικς Διακονίας, κδ. β΄, θήνα 2002, σελ. 252.


10 Πρβλ. Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), 11ος τόμος, σελ. 437.


11 Βλ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη (Πρωτοπρεσβυτέρου),
π.π., σελ. 5.


12 Πρβλ. Θρησκευτική καί
θική γκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), π.π., σελ. 432.


13 Βλ.
ρμείου Σωζομένου Σαλαμινίου κκλησιαστική στορία τόμος Β΄, κεφ.στ΄ «Περί το ν εροσολύμοις νεώ, ν μέγας κτισε Κωνσταντίνος ν Γολγοθ καί περί τν γκαινίων ατο», PG 67, 1008-1009.


14 Βλ. Θρησκευτική καί
θική γκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), 11ος τόμος, σελ. 436· πρβλ. Νεκταρίου Κεφαλ Μητροπολίτου Πενταπόλεως, στορική Μελέτη περί το Τιμίου Σταυρο, ν θήναις 1912, σελ. 31.


15 Βλ. Νεκταρίου Κεφαλ
Μητροπολίτου Πενταπόλεως, στορική Μελέτη περί το Τιμίου Σταυρο, ν θήναις 1912, σελ. 31.


16 Πρβλ.
π.π., σελ. 32.


17 Πρβλ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη (Πρωτοπρεσβυτέρου), «Ο
ορτές το Τιμίου Σταυρο», Η΄ Πανελλήνιο Λειτουργικό Συμπόσιο Στελεχν ερν Μητροπόλεων, Τό Χριστιανικόν ορτολόγιον, 18-20 Σεπτεμβρίου 2006, σελ. 6-7.


18 Βλ. Νεκταρίου Κεφαλ
Μητροπολίτου Πενταπόλεως, π.π., σελ. 32· πρβλ. Θρησκευτική καί θική γκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), 11ος τόμος, σελ. 436-437.

ΠΗΓΗ: https://www.ecclesiagoc.gr/index.php/%CE%B5%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7/%E1%BC%84%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC/2051-eorti-ypsoseos-stavrou-p-kallinikou

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου